Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion

Dharmasthan
Bhakti LibraryEvents CalendarDharmaVerseJap CounterDharma AIContestsSansthas
HOST ROOM
MandalSign In
Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion.

|| भक्ति· से ही शांति है ||

Hindu prayers, aarti and bhajan lyrics, mandals and festivals across India.

Explore

  • Bhakti Library
  • Aartis
  • Bhajans
  • Devotional Songs
  • Mantras
  • Stotrams
  • Chalisas
  • Shlokas
  • Stutis & Ashtakams
  • Vrat Kathas
  • Marathi Prayers
  • Hindi Prayers
  • Sanskrit Prayers
  • Videos
  • Hindu Stories
  • Holy Books
  • DharmaVerse
  • Events Calendar
  • By Deity
  • Festival Playlists
  • Upcoming Festivals
  • Jap Counter
  • Contests
  • Events

For Mandals

  • Mandal Login
  • Register Mandal
  • Discover Mandals
  • Donation Campaigns

About

  • About Us
  • Contact
  • Privacy Policy
  • Terms of Service
  • Consent Policy
  • Platform Admin

© 2026 Dharmasthan - devotion, in one place

Made with devotion in India

Home
Bhakti Library
Jap
DharmaVerse
  1. मुख्यपृष्ठ
  2. देवता
  3. गणपती
  4. गणपती: कथा
  5. गणपतीच्या पत्नी कोण? ऋद्धी, सिद्धी आणि बुद्धी
गणपती: कथा
Englishहिंदीमराठी

गणपती: कथा

गणपतीच्या पत्नी कोण? ऋद्धी, सिद्धी आणि बुद्धी

धर्मस्थान टीम · अद्ययावत शुक्रवार, २० नोव्हेंबर, २०२६ · 7 संदर्भ

शिवपुराणानुसार गणपतीच्या पत्नी सिद्धी आणि बुद्धी आहेत आणि त्यांचे पुत्र क्षेम आणि लाभ; उत्तर भारतात पत्नींना ऋद्धी आणि सिद्धी, तर पुत्रांना शुभ आणि लाभ म्हणतात. दक्षिण भारतात अनेक जण गणपतीला अविवाहित मानतात, आणि अभ्यासक या पत्नींना त्याच्याच शक्ती मानतात.

Lord Ganesha holding a modak (गणेश)

थोडक्यात: गणपती

इतर नावे
गणेश, विनायक, विघ्नहर्ता, एकदंत, गजानन, लंबोदर, वक्रतुंड, मंगलमूर्ती, गणपती बाप्पा
कुटुंब
शिव आणि पार्वतीचा पुत्र, कार्तिकेयाचा भाऊ. पत्नी सिद्धी आणि बुद्धी (शिवपुराण), किंवा ऋद्धी आणि सिद्धी; पुत्र क्षेम (शुभ) आणि लाभ. दक्षिण भारतात अनेक जण त्याला अविवाहित मानतात
रूप
हत्तीचे मस्तक, एक दात आणि मोठे पोट; बहुधा चार हातांत अंकुश, पाश, मोदक आणि तुटलेला दात किंवा कमळ; रक्तवर्ण; वाहन उंदीर (मूषक)
उपासनेचे दिवस
गणेश चतुर्थी आणि गणेशोत्सव, गणेश जयंती, दर महिन्याची संकष्टी आणि विनायकी चतुर्थी; महाराष्ट्रात मंगळवार, उत्तर भारतात बुधवार; प्रत्येक पूजेत सर्वप्रथम पूजा
प्रमुख तीर्थक्षेत्रे
अष्टविनायक: मोरगाव, सिद्धटेक, पाली, महड, थेऊर, लेण्याद्री, ओझर, रांजणगाव; सिद्धिविनायक, मुंबई; दगडूशेठ हलवाई, पुणे; गणपतीपुळे; काणिपाकम
गणपती: आरत्या, भजने आणि मंत्र →

शिवपुराणातील सिद्धी आणि बुद्धी

शंकराच्या दोन्ही पुत्रांमधील प्रसिद्ध स्पर्धेनंतर लगेचच शिवपुराण गणपतीच्या विवाहाची कथा सांगते (रुद्रसंहिता, कुमारखंड १९). जो पुत्र आधी संपूर्ण पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालून परत येईल त्याचा विवाह आधी होईल, असे शंकर-पार्वतीने सांगितले होते (१९.१८), आणि आई-वडिलांना सात प्रदक्षिणा घालून गणपतीने ही स्पर्धा जिंकली; ही कथा “गणपती आणि कार्तिकेय: पृथ्वीप्रदक्षिणेची गोष्ट” मध्ये दिली आहे.

प्रजापती विश्वरूपाला दोन दिव्य सुंदर कन्या होत्या, सिद्धी आणि बुद्धी, असे पुराण सांगते (कुमारखंड २०.१–२). शंकर-पार्वतीने मोठ्या आनंदाने दोघींशी गणपतीचा विवाह लावला, देव त्या विवाहाला आले, आणि देवांचा शिल्पी विश्वकर्मा याने विवाहाची सर्व व्यवस्था केली (२०.३–५). लोकप्रिय कथांमध्ये या दोघींना अनेकदा विश्वकर्म्याच्या कन्या म्हटले जाते, पण शिवपुराणात त्यांचे वडील विश्वरूप आहेत आणि विश्वकर्मा फक्त विवाहाची व्यवस्था करतो.

काही काळाने गणपतीला दोन्ही पत्नींपासून एकेक पुत्र झाला: सिद्धीपासून क्षेम आणि बुद्धीपासून लाभ (२०.७–८). या नावांना अर्थ आहेत: सिद्धी म्हणजे यश, बुद्धी म्हणजे विवेक आणि ज्ञान, क्षेम म्हणजे कल्याण आणि सुरक्षितता, आणि लाभ म्हणजे प्राप्ती. म्हणजे शिवपुराणानुसार “गणपतीच्या मुलांची नावे काय?” याचे उत्तर आहे: क्षेम आणि लाभ.

उत्तर भारतातील ऋद्धी-सिद्धी आणि शुभ-लाभ

उत्तर भारतात बहुतेक लोक गणपतीच्या पत्नींची नावे ऋद्धी (समृद्धी) आणि सिद्धी (यश) सांगतात, आणि मुलांची नावे शुभ (मंगल) आणि लाभ. ही लोकपरंपरा आहे: त्यात शिवपुराणातील क्षेमाच्या जागी शुभ आहे आणि बुद्धीच्या जागी ऋद्धी. उत्तर भारतभर म्हटल्या जाणाऱ्या श्री गणेश चालिसेत ऋद्धी आणि सिद्धी गणपतीवर चवरी ढाळतात: “ऋद्धि सिद्धि तव चँवर सुधारे”. दिवाळीच्या लक्ष्मीपूजनाला दारांवर आणि नव्या हिशेबाच्या वह्यांवर स्वस्तिकाच्या दोन्ही बाजूंना लिहिलेले “शुभ” आणि “लाभ” ही गणपतीच्या मुलांची नावे आहेत, असेही अनेक कुटुंबे मानतात.

ऋद्धी आणि सिद्धी ही जोडी पुराणातही आढळते, पण पत्नी म्हणून नव्हे. स्कंदपुराण सांगते की गणपतीने योगदंडासाठी स्वतःचाच दात उपटून हातात घेतला, आणि “ऋद्धी-सिद्धीच्या जोडीसह” असूनही तो आपल्या एकत्वात शोभून दिसला (माहेश्वरखंड, केदारखंड १०.३७: “ऋद्धिसिद्धिद्वयेनैव एकत्वेन विराजितः”). मत्स्यपुराण विनायकाची मूर्ती कशी घडवावी हे सांगताना ती “ऋद्धी आणि बुद्धी” यांच्यासह आणि खाली मूषकासह घडवावी असे सांगते (२६०.५५). यांपैकी कोणताही ग्रंथ त्यांना पत्नी म्हणत नाही.

इतर ग्रंथ: गणेश पुराण आणि पुष्टी

गणेश पुराण हा बहुधा चौदाव्या किंवा पंधराव्या शतकातील ग्रंथ असून त्याचे अनुवादक ग्रेग बेली यांच्या मते त्याची रचना महाराष्ट्रात, कदाचित अष्टविनायक मंदिरांच्या परिसरात, झाली. तो दोन वेगळ्या कथा सांगतो. एकीत सृष्टीच्या आरंभी गणपतीच्याच कृपेने दोन तेजस्वी कन्या त्याच्या पूजेची भेट म्हणून प्रकट होतात; ब्रह्मदेव त्या अर्पण करतो, आणि सिद्धी व बुद्धी यांना घेऊन गणपती अंतर्धान पावतो (उपासनाखंड १५.३३–३९). दुसरीत गणपतीने अग्निरूप असुराला गिळले आहे, आणि त्याचा दाह शांत करण्यासाठी ब्रह्मदेव दोन मानसकन्या, सिद्धी आणि बुद्धी, त्याला देतो (६५.९–१८). या पुराणातील ध्यानश्लोक गणपतीचे वर्णन “सदैव सिद्धी आणि बुद्धी यांच्यासह” असलेला, सौभाग्य आणि बुद्धी देणारा देव असे करतो (४९).

देवी भागवत पुराण आणखी एक नाव देते. प्रकृतीच्या अंशरूप देवतांची यादी देताना हे पुराण सांगते की पुष्टी ही गणपतीची पत्नी असून पृथ्वीवर तिची पूजा होते: “पुष्टिर्गणपतेः पत्नी पूजिता जगतीतले” (९.१.१०१).

अविवाहित गणपती: दक्षिण भारत आणि बंगाल

दक्षिण भारतात, विशेषतः गणपतीला पिल्लैयार म्हणणाऱ्या तमिळनाडूत, अनेक जण मानतात की गणपतीने विवाह केला नाही, आणि त्याची ब्रह्मचारी म्हणून पूजा करतात. हे एखाद्या ग्रंथाचे वचन नसून जिवंत लोकपरंपरा आहे. दक्षिण भारतात पाहिलेल्या गणपती आणि सुब्रह्मण्य यांच्या उपासनेचे वर्णन करताना संस्कृततज्ज्ञ मोनियर मोनियर-विल्यम्स यांनी १८८३ मध्ये लिहिले की त्याचा भाऊ स्कंद याला देवयानी आणि वल्ली या दोन पत्नी आहेत, पण गणपतीला “सहसा विवाहित दाखवले जात नाही” (रिलिजस थॉट अँड लाइफ इन इंडिया, पृ. २१५). ब्रह्मवैवर्त पुराणही तरुण गणपतीला विवाह नाकारताना दाखवते: गंगेकाठी ध्यानस्थ बसलेला गणपती तुळशीचा विवाहप्रस्ताव नाकारतो (गणपतीखंड ४६), ही कथा “गणपतीला तुळस का वाहत नाहीत?” मध्ये दिली आहे.

बंगालमध्ये दुर्गापूजेच्या दिवसांत नव्या नवरीसारखी साडी नेसवलेले केळीचे एक झाड गणपतीजवळ उभे असते. त्याला कोला बउ, म्हणजे “केळीची नवरी”, म्हणतात, आणि अनेक जण तिला गणपतीची पत्नी मानतात. पूजापद्धती मात्र वेगळेच सांगतात: पुरोहित केळीसह नऊ वनस्पती एका जुडीत बांधतो, सप्तमीला ती मूर्तीच्या उजव्या बाजूला स्थापतो आणि त्या जुडीत प्रवेश करण्यासाठी स्वतः दुर्गेला आवाहन करतो; केळीची पूजा ब्राह्मणी देवी म्हणून होते (पां. वा. काणे, हिस्टरी ऑफ धर्मशास्त्र, खंड ५, पृ. १६१–१६४). कोला बउ, म्हणजेच नवपत्रिका, ही वनस्पतीरूपातील देवी आहे, गणपतीची पत्नी नव्हे.

संतोषी माता आणि या पत्नींचा अर्थ

समाधानाची देवी संतोषी माता हिला अनेकदा गणपतीची कन्या म्हटले जाते, पण कोणत्याही पुराणात असे नाही. अभ्यासक फिलिप लटगेनडॉर्फ सांगतात की १९६० च्या दशकाच्या सुरुवातीपासून तिची उपासना उत्तर भारतात मंदिरे, पोस्टर आणि स्वस्त व्रतकथा पुस्तिकांमधून पसरत होती, आणि या पुस्तिका तिला गणेश आणि ऋद्धी-सिद्धी यांची कन्या म्हणतात. १९७५ च्या “जय संतोषी माँ” चित्रपटाने ही कथा घराघरात पोहोचवली: चित्रपटाची सुरुवात रक्षाबंधन साजरे करणाऱ्या गणपतीच्या कुटुंबापासून होते, त्याचे दोन लहान पुत्र बहिणीसाठी हट्ट धरतात, आणि त्याच्या पत्नींमधून निघालेल्या ज्योतींतून बालदेवीचा जन्म होतो (मानुषी १३१, २००२).

गणपतीच्या पत्नी म्हणजे त्याच्याच शक्ती, असे अभ्यासक फार पूर्वीपासून मानत आले आहेत. कलेतिहासकार ॲलिस गेटी यांनी १९३६ मध्ये लिहिले की “प्राचीन परंपरेनुसार गणेश ब्रह्मचारी, म्हणजे अविवाहित देवता होता”, पण कथांनी त्याला ज्ञान आणि यश यांच्या प्रतीक असलेल्या दोन पत्नी दिल्या, आणि प्राचीन मूर्तींमध्ये त्या कधीच त्याच्यासोबत दाखवल्या जात नाहीत (गणेश, पृ. ३५–३६). ग्रंथही याच दिशेने निर्देश करतात: स्कंदपुराणात ऋद्धी-सिद्धी सोबत असूनही गणपती आपल्या एकत्वात शोभतो, आणि गणेश पुराणात सिद्धी आणि बुद्धी त्याच्याच कृपेने प्रकट होतात. कुटुंबे कोणतीही नावे घेवोत, पत्नी या गणपती भक्तांना जे देतो त्याच्या प्रतीक आहेत, म्हणजे यश, बुद्धी आणि समृद्धी, आणि पुत्र कल्याण आणि लाभ यांचे.

महाराष्ट्रात गाणपत्य परंपरेचे गणेश पुराण सिद्धी आणि बुद्धी यांच्याविषयी सांगते, तर महाराष्ट्रात गणपतीच्या आरतीत म्हटली जाणारी “शेंदुर लाल चढायो” ही हिंदी आरती आठही सिद्धींना गणपतीच्या दासी म्हणते: “अष्टौ सिद्धी दासी”. गेटी नोंदवतात की शाक्त परंपरेत या आठ सिद्धींची एकत्रितपणे एक देवी, गणपतीची शक्ती, म्हणून पूजा होत असे (पृ. ३६).

गणपती: आरत्या आणि भजने

  • आला माझा मुंबईचा राजा
  • झाले भजन (निरोप आरती) आम्ही नमितो तव चरण
  • सुखकर्ता दुःखहर्ता
  • लालबागचा राजा
  • गजानना बा दयासागरा
  • घालीन लोटांगण वंदीन चरण
  • जय गणेश जय गणेश देवा
  • पार्वतीच्या बाळा (आला रे आला गणपती आला)
गणपती: सर्व प्रार्थना →

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

गणपतीच्या पत्नी कोण? ऋद्धी, सिद्धी आणि बुद्धी

शिवपुराणानुसार गणपतीच्या पत्नी सिद्धी आणि बुद्धी आहेत आणि त्यांचे पुत्र क्षेम आणि लाभ; उत्तर भारतात पत्नींना ऋद्धी आणि सिद्धी, तर पुत्रांना शुभ आणि लाभ म्हणतात. दक्षिण भारतात अनेक जण गणपतीला अविवाहित मानतात, आणि अभ्यासक या पत्नींना त्याच्याच शक्ती मानतात.

गणपती: इतर नावे कोणती?

गणेश, विनायक, विघ्नहर्ता, एकदंत, गजानन, लंबोदर, वक्रतुंड, मंगलमूर्ती, गणपती बाप्पा

गणपती: आणखी कोणत्या कथा आहेत?

गणपतीला हत्तीचे तोंड का आहे? पुराणे काय सांगतात; गणपतीचा एक दात का तुटला? एकदंताची कथा; गणपतीला तुळस का वाहत नाहीत? तुळशी आणि गणपतीची कथा; गणपतीचे वाहन उंदीर का आहे? मूषकाची कथा; अष्टविनायक गणपती कोणते? आठ गणपतींच्या कथा. सर्व कथा संदर्भांसह धर्मस्थानवर मराठी, हिंदी आणि इंग्रजीत आहेत.

संदर्भ

  1. Shiva Purana, Rudra Samhita, Kumara Khanda, ch. 19–20 (J. L. Shastri tr.): The condition for the sons’ marriage (19.18); Siddhi and Buddhi, daughters of Prajapati Vishvarupa, marry Ganesha, Vishvakarma arranges the wedding, and their sons are Kshema and Labha (20.1–8) मूळ ग्रंथ वाचा
  2. Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Kedara Khanda, ch. 10 (G. V. Tagare tr.; Sanskrit checked on Wikisource): Ganesha holds his own tusk as a yogi’s staff, “with the pair Riddhi and Siddhi”, shining in his oneness (10.37) मूळ ग्रंथ वाचा
  3. Matsya Purana 260.52–55 and Devi Bhagavata Purana 9.1.101 (Sanskrit text): The image of Vinayaka made with Riddhi and Buddhi and a mouse (Matsya 260.55); Pushti, the wife of Ganapati (Devi Bhagavata 9.1.101) मूळ ग्रंथ वाचा
  4. Ganesha Purana, Upasana Khanda (Greg Bailey tr., 1995): Siddhi and Buddhi appear by Ganesha’s favour at creation (15.33–39); Brahma gives them to cool his fire (65.9–18); the meditation verse (49); the text’s date and likely Maharashtra origin (introduction) मूळ ग्रंथ वाचा
  5. Alice Getty, Gaṇeśa: A Monograph on the Elephant-Faced God (Oxford, 1936), pp. 35–36; Monier Monier-Williams, Religious Thought and Life in India (London, 1883), pp. 214–215: Ganesha unmarried in ancient tradition, his consorts as personifications of Wisdom and Success, the eight siddhis as his shakti (Getty); Ganesha not generally shown married, unlike Skanda (Monier-Williams) मूळ ग्रंथ वाचा
  6. Philip Lutgendorf, “A Superhit Goddess: Jai Santoshi Maa and Caste Hierarchy in Indian Films”, Manushi 131 (2002): Santoshi Maa’s worship from the early 1960s, the vrat booklets that call her the daughter of Ganesh and Riddhi-Siddhi, and the 1975 film’s birth scene मूळ ग्रंथ वाचा
  7. P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, vol. V part 1 (1958): Durga Puja: the sheaf of nine plants set to the right of the image, Durga invited into it, the plantain worshipped as Brahmani (pp. 161–164) मूळ ग्रंथ वाचा
✦

गणपती: आणखी कथा

  • गणपतीला हत्तीचे तोंड का आहे? पुराणे काय सांगतातगणपतीला हत्तीचे तोंड आहे, कारण शिवपुराणानुसार शंकरांनी त्याचे मस्तक उडवले आणि देवांनी उत्तरेला सर्वप्रथम भेटलेल्या प्राण्याचे, एकदंत हत्तीचे, मस्तक आणून लावले. इतर पुराणे ही कथा वेगळी सांगतात: शनीची दृष्टी, रुद्राचा शाप, किंवा जन्मापासूनच गजमुख.कथा वाचा →

    Why Does Ganesha Have an Elephant Head? What the Puranas Sayगणेश जी का सिर हाथी का क्यों है? पुराण क्या कहते हैं

  • गणपतीचा एक दात का तुटला? एकदंताची कथागणपतीला एकच दात आहे आणि त्याला एकदंत म्हणतात, कारण ब्रह्मांड आणि ब्रह्मवैवर्त पुराणांनुसार त्याने परशुरामांना शंकरांच्या दारात अडवले तेव्हा परशुरामांच्या परशूने त्याचा डावा दात तोडला. स्कंदपुराण मात्र सांगते की गणपतीने स्वतःच दात उपटून योग्याचा दंड म्हणून हातात धरला.कथा वाचा →

    Why Is Ganesha’s Tusk Broken? The Story of Ekadantaगणेश जी का एक दांत क्यों टूटा? एकदंत की कथा

  • गणपतीला तुळस का वाहत नाहीत? तुळशी आणि गणपतीची कथाब्रह्मवैवर्त पुराणातील एका कथेमुळे गणपतीला तुळस वाहत नाहीत: तरुण तुळशीने गणपतीशी लग्न करण्याची इच्छा सांगितली, गणपतीने नकार दिला आणि दोघांनी एकमेकांना शाप दिले. नंतर द्रवून गणपतीने तुळशीला विष्णू आणि श्रीकृष्णाची सर्वांत प्रिय वनस्पती होण्याचा वर दिला, पण आपण स्वतः तिचा कधीही स्वीकार करणार नाही, असे सांगितले.कथा वाचा →

    Why Is Tulsi Not Offered to Ganesha? The Story of Two Cursesगणेश जी को तुलसी क्यों नहीं चढ़ाई जाती? तुलसी और गणेश की कथा

  • गणपतीचे वाहन उंदीर का आहे? मूषकाची कथागणेश पुराणानुसार गणपतीचे वाहन उंदीर आहे, कारण त्याच्या गजानन अवताराने शापामुळे महाकाय उंदीर झालेल्या क्रौंच गंधर्वाला पाशाने पकडून आपले वाहन केले. ब्रह्मवैवर्त पुराणात पृथ्वी त्याला उंदीर भेट देते, तर मुद्गल पुराण उंदराला प्रत्येक हृदयात चोरासारख्या लपलेल्या प्रभूचे रूप मानते.कथा वाचा →

    Why Is the Mouse Ganesha’s Vahana? The Story of Mushakaगणेश जी का वाहन चूहा क्यों है? मूषक की कथा

  • अष्टविनायक गणपती कोणते? आठ गणपतींच्या कथाअष्टविनायक म्हणजे महाराष्ट्रातील गणपतीची आठ मंदिरे; त्यांची यात्रा ठरलेल्या क्रमाने मोरगावपासून रांजणगावपर्यंत आणि पुन्हा मोरगावला येऊन पूर्ण होते. प्रत्येक मंदिराची स्वतःची कथा आहे, बहुतेक गणेशपुराणात आणि दोन मुद्गलपुराणात; ती कथा त्याच गावी घडली ही मंदिराची स्वतःची परंपरा आहे.कथा वाचा →

    What Are the Ashtavinayak Temples? The Legend of Each Ganpatiअष्टविनायक मंदिर कौन से हैं? आठों गणपति की कथा

  • सणाची कथागणेश चतुर्थी का साजरी करतात? गणपतीच्या जन्माची कथागणेश चतुर्थी भाद्रपद शुद्ध चतुर्थीला साजरी होते, कारण परंपरा हा दिवस गणपतीचा जन्मदिवस मानते आणि हा त्याच्या पूजेचा सर्वात मोठा दिवस आहे. पार्वतीने गणपतीला कसे घडवले, त्याला हत्तीचे मस्तक कसे मिळाले आणि त्याची पूजा सर्वप्रथम का होते, हे शिवपुराण सांगते. गणपतीचे स्वागत माध्यान्ही होते आणि त्या रात्री चंद्र पाहत नाहीत.कथा वाचा →

    Why Is Ganesh Chaturthi Celebrated? The Birth of Ganeshaगणेश चतुर्थी क्यों मनाई जाती है? गणेश जी के जन्म की कथा

  • सणाची कथागणपतीला दूर्वा, मोदक आणि लाल फुले का वाहतात?गणेश चतुर्थीला आणि प्रत्येक पूजेत गणपतीला दूर्वा, मोदक आणि लाल फुले वाहतात, कारण त्याच्या पूजेचे ग्रंथच ही अर्पणे सांगतात: शिवपुराणात एकवीस दूर्वा आणि शेंदुराचा विधी आहे, पद्मपुराण गणपतीने देवांनी दिलेला मोदक कसा मिळवला ते सांगते, आणि अथर्वशीर्ष त्याच्या लाल रूपाचे वर्णन करते.कथा वाचा →

    Why Durva, Modak and Red Flowers Are Offered to Ganeshaगणेश जी को दूर्वा, मोदक और लाल फूल क्यों चढ़ाते हैं?

  • सणाची कथागणेशोत्सव सार्वजनिक कसा झाला? टिळक आणि पुण्याची कहाणीगणेशोत्सव १८९० च्या दशकात पुण्यात सार्वजनिक झाला. तेव्हा पेठांमधील मंडळे सार्वजनिक मंडपांत गणपती बसवू लागली आणि लोकमान्य टिळकांनी आपल्या केसरी वृत्तपत्रातून या कल्पनेला पाठबळ दिले. त्यामुळे घरगुती सण दहा दिवसांच्या सामूहिक उपासनेचा उत्सव झाला आणि त्याने स्वातंत्र्यलढ्यालाही बळ दिले.कथा वाचा →

    How Ganeshotsav Became a Public Festival: Tilak and Puneगणेशोत्सव सार्वजनिक कैसे बना? तिलक और पुणे की कहानी

  • सणाची कथामाघी गणेश जयंती का साजरी करतात? गणपतीच्या जन्माची कथामाघ शुद्ध चतुर्थीला येणारी गणेश जयंती महाराष्ट्रात गणपतीचा जन्मदिवस म्हणून साजरी केली जाते. पार्वतीने गणपतीला कसे घडवले आणि त्याला हत्तीचे मस्तक कसे मिळाले, हे शिवपुराण सांगते. या दिवशी भक्त गणपतीला तिळाचे लाडू अर्पण करतात, आणि या दिवसाला तिलकुंद चतुर्थी असेही म्हणतात.कथा वाचा →

    Why Is Ganesh Jayanti Celebrated? Magha Shukla Chaturthiगणेश जयंती क्यों मनाई जाती है? माघ शुक्ल चतुर्थी की कथा

गणपती: सर्व 13 कथा →
सर्व कथा आणि व्रतकथा →