महाशिवरात्री कथा
शंकराला बेलपत्र का वाहतात आणि दुधाचा अभिषेक का करतात?
Ask AIधर्मस्थान टीम · अद्ययावत · 5 संदर्भ
शिवपुराण बेलाच्या झाडाला शिवाचे रूप म्हणते आणि विशेषतः शिवरात्रीला बेलपत्रांनी पूजा करण्यास सांगते. पाणी, दूध, तूप, मध किंवा उसाचा रस यांच्या अभिषेकाचे फळही ते सांगते. शंकरांनी प्यायलेल्या विषाचा दाह दुधाने शांत होतो ही कल्पना शास्त्रवचन नसून भक्तांची श्रद्धा आहे.
थोडक्यात: महाशिवरात्री
- तिथी
- माघ कृष्ण चतुर्दशी (उत्तर भारतातील पौर्णिमांत पंचांगात फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशी), रात्रभर पूजा
- उपासना
- भगवान शंकर
- इतर नावे
- महाशिवरात्र, शिवरात्र, हेरथ (काश्मीर)
शिवपुराणातील बेल
शिवपुराणात बेलाच्या झाडाच्या स्तुतीचा भाग आहे (विद्येश्वरसंहिता २२.२१–३१). “हा बिल्व शिवाचे प्रतीक आहे,” असे ते सांगते (२२.२२). बेलाच्या मुळाशी शिवलिंगाची पूजा केल्याने आत्मा शुद्ध होतो (२२.२४) आणि बेलाच्या मुळाशी पाणी घातल्याने सर्व तीर्थांत स्नान केल्याचे पुण्य मिळते (२२.२५).
प्रत्यक्ष बेलपत्रे वाहण्याविषयी पुराणात इतरत्र सांगितले आहे. शिवरात्रीच्या नियमांत विशेषतः बेलपत्रांनी शिवपूजा करावी असे म्हटले आहे (कोटिरुद्रसंहिता ३८.६२), आणि लक्ष बेलपत्रांनी केलेली पूजा सर्व मनोकामना पूर्ण करते असे रुद्रसंहिता सांगते (२.१.१४.३३). शिवरात्रीच्या कथेतील शिकारी नकळत टाकलेल्या बेलपत्रांमुळे मुक्त झाला. इतिहासकार पां. वा. काणे नोंदवतात त्याप्रमाणे, पुराणांतील शिवरात्रीचे सर्व माहात्म्य-अध्याय बेलपत्रांनी पूजा करण्यास सांगतात.
त्रिदल बेलपत्र
बेलपत्राला तीन दले असतात आणि भक्त ते अखंड वाहतात. “त्रिदलं त्रिगुणाकारं त्रिनेत्रं च त्रियायुधम्” या लोकप्रिय बिल्वाष्टकात या तीन दलांमध्ये तीन गुण, शंकरांचे तीन नेत्र आणि त्रिशूळ पाहिले आहेत. बिल्वाष्टक हे पुराण नसून नंतरचे भक्तिस्तोत्र आहे, पण बहुतेक घरांत बेलपत्राचा अर्थ असाच सांगितला जातो.
पाणी आणि दुधाचा अभिषेक का
शिवलिंगावर कोणत्या धारा घालाव्यात आणि त्यांचे फळ काय, हे रुद्रसंहिता सांगते: पाणी, दूध, तूप, मध आणि उसाचा रस. तापातून आराम, साखर घातलेल्या दुधाने तीक्ष्ण बुद्धी, मधाने समृद्धी, असे प्रत्येक धारेचे फळ ते सांगते (२.१.१४.६७–८०).
शंकरांनी प्यायलेल्या हलाहल विषाचा दाह शांत करण्यासाठी दूध आणि पाणी घालतात, असे अनेक जण सांगतात. समुद्रमंथनात सर्व जीवांच्या रक्षणासाठी शंकरांनी विष प्राशन केले आणि त्यांचा कंठ निळा झाला, ही कथा भागवत पुराणात आहे (८.७.४०–४३). पण अभिषेकाचे हे कारण आम्हाला कोणत्याही शास्त्रग्रंथात आढळले नाही; ही सुंदर भक्तिभावना आहे, आणि पुराणाने सांगितलेली कारणे वर दिली आहेत.
महाशिवरात्री च्या आरत्या आणि भजने
- రం రం ఈశ్వరం
- पार्वती (जब ज़िद पे आ गई पार्वती)
- लवथवती विक्राळा
- ॐ जय शिव ओंकारा
- श्री चन्द्रशेखराष्टकम् (चन्द्रशेखर पाहि माम्)
- श्री विश्वनाथाष्टकम् (गङ्गातरङ्गरमणीय)
- शिव षडक्षर स्तोत्रम् (ओङ्कारं बिन्दुसंयुक्तं)
- द्वादश ज्योतिर्लिङ्ग स्मरणम् (सौराष्ट्रे सोमनाथं)
क्रमाने वाचण्यासाठी किंवा लाइव्ह करण्यासाठी प्लेलिस्ट
महाशिवरात्री च्या सर्व आरत्या, भजने आणि प्लेलिस्ट →वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
शंकराला बेलपत्र का वाहतात आणि दुधाचा अभिषेक का करतात?
शिवपुराण बेलाच्या झाडाला शिवाचे रूप म्हणते आणि विशेषतः शिवरात्रीला बेलपत्रांनी पूजा करण्यास सांगते. पाणी, दूध, तूप, मध किंवा उसाचा रस यांच्या अभिषेकाचे फळही ते सांगते. शंकरांनी प्यायलेल्या विषाचा दाह दुधाने शांत होतो ही कल्पना शास्त्रवचन नसून भक्तांची श्रद्धा आहे.
2027 मध्ये महाशिवरात्री कधी आहे?
2027 मध्ये महाशिवरात्री शनिवार, ६ मार्च, २०२७ रोजी आहे. तारखा मुंबईच्या पंचांगानुसार आहेत; स्थानिक पालनात एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
महाशिवरात्री कोणत्या तिथीला असते?
माघ कृष्ण चतुर्दशी (उत्तर भारतातील पौर्णिमांत पंचांगात फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशी), रात्रभर पूजा
महाशिवरात्री ला कोणत्या आरत्या आणि भजने म्हणतात?
भक्त రం రం ఈశ్వరం, पार्वती (जब ज़िद पे आ गई पार्वती), लवथवती विक्राळा, ॐ जय शिव ओंकारा, श्री चन्द्रशेखराष्टकम् (चन्द्रशेखर पाहि माम्) म्हणतात. सर्वांचे बोल आणि अर्थ धर्मस्थानवर विनामूल्य वाचा.
संदर्भ
- Shiva Purana, Vidyeshvara Samhita, ch. 22 (J. L. Shastri tr.): The greatness of the bilva tree (22.21–31) मूळ ग्रंथ वाचा
- Shiva Purana, Koti Rudra Samhita, ch. 38: Shivaratri worship especially with bel leaves (38.62) मूळ ग्रंथ वाचा
- Shiva Purana, Rudra Samhita, Srishti Khanda, ch. 14: A hundred thousand bel leaves (v. 33); the streams of abhishek and their fruits (vv. 67–80) मूळ ग्रंथ वाचा
- Bhagavata Purana 8.7: Shiva drinks the halahala poison at the churning of the ocean (vv. 40–46) मूळ ग्रंथ वाचा
- P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, vol. V part 1: Every Shivaratri mahatmya prescribes worship with bel leaves (p. 225) मूळ ग्रंथ वाचा