Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion

Dharmasthan
Bhakti LibraryEvents CalendarDharmaVerseJap CounterDharma AIContestsSansthas
HOST ROOM
MandalSign In
Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion.

|| भक्ति· से ही शांति है ||

Hindu prayers, aarti and bhajan lyrics, mandals and festivals across India.

Explore

  • Bhakti Library
  • Aartis
  • Bhajans
  • Devotional Songs
  • Mantras
  • Stotrams
  • Chalisas
  • Shlokas
  • Stutis & Ashtakams
  • Vrat Kathas
  • Marathi Prayers
  • Hindi Prayers
  • Sanskrit Prayers
  • Videos
  • Hindu Stories
  • Holy Books
  • DharmaVerse
  • Events Calendar
  • By Deity
  • Festival Playlists
  • Upcoming Festivals
  • Jap Counter
  • Contests
  • Events

For Mandals

  • Mandal Login
  • Register Mandal
  • Discover Mandals
  • Donation Campaigns

About

  • About Us
  • Contact
  • Privacy Policy
  • Terms of Service
  • Consent Policy
  • Platform Admin

© 2026 Dharmasthan - devotion, in one place

Made with devotion in India

Home
Bhakti Library
Jap
DharmaVerse
CalendarFestivalsEvents
नवरात्र
Englishहिंदीमराठी

नवरात्र कथा

नवरात्र का साजरे करतात? दुर्गा आणि महिषासुराची कथा

Ask AI

धर्मस्थान टीम · अद्ययावत शुक्रवार, १३ नोव्हेंबर, २०२६ · 5 संदर्भ

नवरात्र दुर्गादेवीसाठी साजरे केले जाते, जिने देवीमाहात्म्यानुसार देवांच्या एकत्रित शक्तीतून प्रकट होऊन रेड्याच्या रूपातील असुर महिषासुराचा वध केला. आश्विन शुद्ध पक्षातील नऊ रात्री तिची उपासना होते आणि विजयादशमीला उत्सवाची सांगता होते.

थोडक्यात: नवरात्र

2027 मधील तारीख
गुरुवार, ३० सप्टेंबर, २०२७ – शुक्रवार, ८ ऑक्टोबर, २०२७
तिथी
आश्विन शुद्ध प्रतिपदा ते नवमी, सर्वपित्री अमावास्येनंतरच्या नऊ रात्री; दशमीला विजयादशमी (चैत्र नवरात्र वसंत ऋतूत पाळले जाते)
उपासना
नऊ रूपांतील दुर्गा (नवदुर्गा); महाराष्ट्रात कुलदेवी: तुळजाभवानी, अंबाबाई, रेणुका, सप्तशृंगी
इतर नावे
शारदीय नवरात्र, नवरात्रोत्सव, दुर्गापूजा (बंगाल), गोलू किंवा बोम्मै कोलू (तमिळनाडू), बतुकम्मा (तेलंगण), दसरा (कर्नाटक)
पूजा मुहूर्त आणि वेळा →

दुर्गा आणि महिषासुर

नवरात्राची कथा देवीमाहात्म्यात येते. त्याला दुर्गा सप्तशती (पारंपरिक गणनेनुसार “सातशे” श्लोक) किंवा चंडी असेही म्हणतात. मार्कंडेय पुराणातील अध्याय ८१ ते ९३ म्हणजेच देवीमाहात्म्य (काही आवृत्त्यांत ७८ ते ९०). त्याच्या मधल्या भागात (अध्याय ८२ ते ८४) देव आणि असुर यांच्यात शंभर वर्षे युद्ध चालते. रेड्याच्या रूपातील असुर महिषासुर इंद्राचा पराभव करून स्वतः स्वर्गाचा अधिपती होतो आणि देवांना स्वर्गातून हाकलून देतो. देव माणसांसारखे पृथ्वीवर भटकू लागतात (८२.१–७).

ब्रह्मदेवांच्या नेतृत्वाखाली देव शंकर आणि विष्णूंकडे जातात आणि सारी हकिकत सांगतात. त्यांचा क्रोध तेजाच्या रूपात बाहेर पडतो, इतर सर्व देवांचे तेजही त्यात मिसळते, आणि ते तेज एका स्त्रीचे रूप घेते, जिच्या प्रभेने तिन्ही लोक व्यापले जातात (८२.८–१२). देव तिला आपापली आयुधे देतात: शंकर त्रिशूळ, विष्णू चक्र, वरुण शंख, अग्नी शक्ती, इंद्र वज्र आणि घंटा, यम आपला दंड, आणि हिमालय तिला वाहन म्हणून सिंह देतो (८२.२०–३०).

देवी महिषासुराच्या सैन्याचा आणि सेनापतींचा नाश करते. महिष स्वतः रेड्याच्या रूपात लढतो; देवीच्या पाशात अडकल्यावर तो सिंह होतो, मग तलवार घेतलेला पुरुष, मग प्रचंड हत्ती, आणि पुन्हा रेडा (८३.२९–३३). देवी उडी मारून त्याच्यावर चढते, त्याची मान पायाखाली दाबते आणि शूळाने त्याच्यावर प्रहार करते. रेड्याच्या तोंडातून तो अर्धाच बाहेर आला असताना ती आपल्या मोठ्या खड्गाने त्याचे शिर छेदते (८३.३८–४१). देव तिची स्तुती करतात, आणि जेव्हा जेव्हा देव तिचे स्मरण करतील तेव्हा ती त्यांच्या संकटांचा नाश करेल, असा वर देवी देते (८४.३३–३५).

नऊ रात्रींविषयी ग्रंथ काय सांगतात

देवीमाहात्म्य महिषासुराच्या वधाचा दिवस सांगत नाही, आणि नऊ रात्रींचाही उल्लेख करत नाही. मात्र ते ऋतू सांगते: देवी म्हणते की शरद ऋतूत होणाऱ्या वार्षिक महापूजेत जो भक्तिभावाने तिची ही कथा ऐकतो, तो सर्व बाधांतून मुक्त होऊन धनधान्याने संपन्न होतो (९२.११–१२). परंपरा शरदातील त्याच पूजेला शारदीय नवरात्र मानते.

देवीभागवत पुराण त्याचे नियम सांगते (स्कंध ३, अध्याय २६). नवरात्र वर्षातून दोनदा, चैत्रात आणि आश्विनात, पाळले जाते, पण शरद ऋतू हा त्याचा विशेष काळ आहे. ते शुद्ध पक्षाच्या पहिल्या दिवशी सुरू होते. त्यात रोज देवीची पूजा, चंडीपाठ आणि देवीचे रूप मानून कुमारिकांचे पूजन होते. मध्ययुगीन निबंधग्रंथ कृत्यकल्पतरूमध्ये उद्धृत केलेले भविष्य पुराणाचे एक वचन आणखी सांगते की चंडिकेने महिषाचा वध केला, म्हणून नवमीला तिची पूजा करतात (काणे, हिस्टरी ऑफ धर्मशास्त्र, खंड ५, पृ. १८४).

रावणाशी युद्ध करण्यापूर्वी रामाने दुर्गेची पूजा केली, असे अनेक जण मानतात. ही कथा वाल्मीकी रामायणात नाही. देवीभागवत पुराण सांगते की नारदांच्या सांगण्यावरून रामाने आश्विनात किष्किंधेत उपवास करून नवरात्राचे व्रत केले, अष्टमीच्या रात्री देवीने त्यांना दर्शन दिले, आणि दशमीला विधी पूर्ण करून त्यांनी समुद्राकडे कूच केले (३.२७.४९; ३.३०). बंगालमध्ये षष्ठीच्या संध्याकाळी एका मंत्राने देवीला जागवले जाते. ब्रह्मदेवांनी एकदा रामावर कृपा करण्यासाठी देवीला अवेळी जागवले होते, याचे स्मरण त्या मंत्रात आहे (काणे, खंड ५, पृ. १६०). या अवेळी जागवण्यालाच “अकाल बोधन” म्हणतात. रामाने १०८ नीलकमळे अर्पण केल्याची बंगालमधील सर्वात प्रसिद्ध कथा कृत्तिवासाच्या नावाने प्रचलित असलेल्या बंगाली रामायणामुळे लोकप्रिय झाली; हे रामायण साधारणपणे पंधराव्या शतकातील मानले जाते.

भारतभरातील नवरात्र

काणे यांनी नोंदवल्याप्रमाणे नवरात्र कोणत्या ना कोणत्या रूपात संपूर्ण भारतात साजरे होते (पृ. १५४). गुजरातमध्ये लोक गरबो नावाच्या, आत दिवा ठेवलेल्या छिद्रांच्या मातीच्या घड्याभोवती फेर धरून गरबा खेळतात, तसेच टिपऱ्या घेऊन दांडिया रास खेळतात. युनेस्कोने २०२३ मध्ये गुजरातच्या गरब्याचा मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या यादीत समावेश केला. बंगाल, आसाम आणि ओडिशात शेवटचे पाच दिवस दुर्गापूजा असते; मंडपांत महिषासुराचा वध करणाऱ्या दुर्गेच्या मूर्ती बसवल्या जातात. कोलकात्याच्या दुर्गापूजेचा युनेस्कोने २०२१ मध्ये या यादीत समावेश केला.

तमिळनाडू, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशात अनेक कुटुंबे पायऱ्यांवर बाहुल्या आणि मूर्तींची आरास मांडतात आणि शेजाऱ्यांना बोलावतात; या आराशीला गोलू किंवा बोम्मै कोलू म्हणतात. नवमीचा दिवस सरस्वती पूजा आणि आयुध पूजा म्हणून पाळला जातो. तेलंगणात बतुकम्मासाठी स्त्रिया फुलांचे उंच शंकू रचतात आणि त्यांच्याभोवती फेर धरून गाणी म्हणतात. म्हैसूरमध्ये दहा दिवसांच्या दसऱ्यात महिषासुराचा वध करणाऱ्या चामुंडेश्वरीचा उत्सव साजरा होतो. उत्तर भारतात सर्वत्र नऊ दिवस उपवासाचे असतात, आणि दसऱ्यापर्यंत रामलीलेचे प्रयोग होतात.

महाराष्ट्रात नवरात्र हा मुख्यतः कुलदेवीचा उत्सव आहे. घरोघरी प्रतिपदेला घट बसतात आणि रोज त्यावर नवी माळ बांधली जाते, म्हणूनच दिवस “पहिली माळ”, “दुसरी माळ” असे मोजले जातात. भाविक साडेतीन शक्तिपीठे म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या स्थानांवर गर्दी करतात: तुळजापूरची तुळजाभवानी, कोल्हापूरची महालक्ष्मी (अंबाबाई), माहूरची रेणुका, आणि अर्धे पीठ, नाशिकजवळ वणीची सप्तशृंगी. गोंधळी देवीचा गोंधळ घालतात, मुली हत्तीच्या चित्राभोवती भोंडल्याची किंवा हादग्याची गाणी म्हणतात, आणि अष्टमीचा होम व नवमीची पूजा यांनी नऊ रात्रींची सांगता होते.

घरी नवरात्र कसे पाळावे

प्रतिपदेच्या सकाळी घटस्थापनेने सुरुवात करा आणि देवीपुढे दिवा लावा; घराण्यात प्रथा असेल तर नऊ दिवस अखंड दिवाही तेवत ठेवा. नऊ दिवसांत रोज काही अध्याय वाचून संपूर्ण देवीमाहात्म्याचे पारायण करा, किंवा रोज संध्याकाळी “दुर्गे दुर्घट भारी” ही आरती म्हणा.

आपल्या घराण्याच्या प्रथेप्रमाणे उपवास करा: काही जण दिवसातून एकदाच जेवतात, काही केवळ उपवासाचे पदार्थ खातात, तर काही फक्त अष्टमीला उपवास करतात. अष्टमीला किंवा नवमीला, अनेक कुटुंबे करतात त्याप्रमाणे, लहान मुलींना कुमारिकापूजनासाठी बोलवा, त्यांचे पाय धुवा, त्यांना जेवू घाला, भेटवस्तू द्या आणि देवीचे रूप मानून त्यांचा सन्मान करा. देवीभागवत पुराणानुसार दोन ते दहा वर्षांच्या मुलींचे हे पूजन उत्सवाच्या प्रत्येक दिवशी मिठाई, वस्त्रे आणि अलंकार देऊन करावे (३.२६.३७–४३). दशमीला घट उठवा आणि विजयादशमी साजरी करा.

नवरात्र च्या आरत्या आणि भजने

  • आश्विनशुद्धपक्षीं अम्बा (नवरात्रीची आरती)
  • दुर्गे दुर्घट भारी
  • जय आद्य शक्ति (माँ जगदम्बे आरती)
  • या देवी सर्वभूतेषु (तन्त्रोक्त देवी स्तुति)
  • उदो बोला उदो अम्बाबाई माऊलीचा
  • ॐ जय लक्ष्मी माता
  • ॐ जय अम्बे गौरी
  • जय दुर्गे दुर्गति परिहारिणी

क्रमाने वाचण्यासाठी किंवा लाइव्ह करण्यासाठी प्लेलिस्ट

  • Day 1 Navratri Aarti - Maa Shailaputri Aarti8 रचना
  • Day 2 Navratri Aarti - Maa Brahmacharini Aarti8 रचना
  • Day 3 Navratri Aarti - Maa Chandraghanta Aarti8 रचना
  • Day 4 Navratri Aarti - Maa Kushmanda Aarti8 रचना
नवरात्र च्या सर्व आरत्या, भजने आणि प्लेलिस्ट →

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

नवरात्र का साजरे करतात? दुर्गा आणि महिषासुराची कथा

नवरात्र दुर्गादेवीसाठी साजरे केले जाते, जिने देवीमाहात्म्यानुसार देवांच्या एकत्रित शक्तीतून प्रकट होऊन रेड्याच्या रूपातील असुर महिषासुराचा वध केला. आश्विन शुद्ध पक्षातील नऊ रात्री तिची उपासना होते आणि विजयादशमीला उत्सवाची सांगता होते.

2027 मध्ये नवरात्र कधी आहे?

2027 मध्ये नवरात्र गुरुवार, ३० सप्टेंबर, २०२७ – शुक्रवार, ८ ऑक्टोबर, २०२७ रोजी आहे. तारखा मुंबईच्या पंचांगानुसार आहेत; स्थानिक पालनात एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

नवरात्र कोणत्या तिथीला असते?

आश्विन शुद्ध प्रतिपदा ते नवमी, सर्वपित्री अमावास्येनंतरच्या नऊ रात्री; दशमीला विजयादशमी (चैत्र नवरात्र वसंत ऋतूत पाळले जाते)

नवरात्र ला कोणत्या आरत्या आणि भजने म्हणतात?

भक्त आश्विनशुद्धपक्षीं अम्बा (नवरात्रीची आरती), दुर्गे दुर्घट भारी, जय आद्य शक्ति (माँ जगदम्बे आरती), या देवी सर्वभूतेषु (तन्त्रोक्त देवी स्तुति), उदो बोला उदो अम्बाबाई माऊलीचा म्हणतात. सर्वांचे बोल आणि अर्थ धर्मस्थानवर विनामूल्य वाचा.

संदर्भ

  1. Markandeya Purana, ch. 81–93 (Devi Mahatmya), Sanskrit text (GRETIL): Mahishasura’s rise (82.1–7), the Goddess born of the gods’ energies (82.8–30), his death (83.29–41), the gods’ boon (84.33–35), the great autumn worship (92.11–12) मूळ ग्रंथ वाचा
  2. Markandeya Purana, cantos 81–93, tr. F. E. Pargiter: English translation of the Devi Mahatmya used alongside the Sanskrit मूळ ग्रंथ वाचा
  3. Devi Bhagavata Purana, Book 3, ch. 26 and 30 (Swami Vijnanananda tr.): Rules of Navaratri in Chaitra and Ashvin; kumari puja (26.37–43); Rama keeps the vow at Kishkindha (27.49) on Narada’s advice (ch. 30) मूळ ग्रंथ वाचा
  4. P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, vol. V part 1 (1958), ch. 9, pp. 154–187: Navaratra across India (p. 154); Devi Mahatmya chapter numbering and verse count (p. 155, n. 396); the Bengal bodhana mantra recalling Rama (p. 160); the Bhavishya passage on worship on the ninth, quoted in the Krityakalpataru (p. 184) मूळ ग्रंथ वाचा
  5. UNESCO, Garba of Gujarat (inscribed 2023) and Durga Puja in Kolkata (inscribed 2021): Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity मूळ ग्रंथ वाचा
✦

नवरात्र विषयी आणखी

  • दुर्गेची नऊ रूपे कोणती? नवदुर्गांची दिवसनिहाय पूजादुर्गेची नऊ रूपे, म्हणजे नवदुर्गा, अशी आहेत: शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कूष्मांडा, स्कंदमाता, कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी आणि सिद्धिदात्री; देवी कवचात ही नावे याच क्रमाने येतात. भाविक नवरात्रातील नऊ रात्रींपैकी प्रत्येक रात्री एका रूपाची पूजा करतात.
सर्व सणांच्या कथा →