Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion

Dharmasthan
Bhakti LibraryEvents CalendarDharmaVerseJap CounterDharma AIContestsSansthas
HOST ROOM
MandalSign In
Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion.

|| भक्ति· से ही शांति है ||

Hindu prayers, aarti and bhajan lyrics, mandals and festivals across India.

Explore

  • Bhakti Library
  • Aartis
  • Bhajans
  • Devotional Songs
  • Mantras
  • Stotrams
  • Chalisas
  • Shlokas
  • Stutis & Ashtakams
  • Vrat Kathas
  • Marathi Prayers
  • Hindi Prayers
  • Sanskrit Prayers
  • Videos
  • Hindu Stories
  • Holy Books
  • DharmaVerse
  • Events Calendar
  • By Deity
  • Festival Playlists
  • Upcoming Festivals
  • Jap Counter
  • Contests
  • Events

For Mandals

  • Mandal Login
  • Register Mandal
  • Discover Mandals
  • Donation Campaigns

About

  • About Us
  • Contact
  • Privacy Policy
  • Terms of Service
  • Consent Policy
  • Platform Admin

© 2026 Dharmasthan - devotion, in one place

Made with devotion in India

Home
Bhakti Library
Jap
DharmaVerse
CalendarFestivalsEvents
हनुमान जयंती
Englishहिंदीमराठी

हनुमान जयंती कथा

हनुमान जयंती का साजरी करतात? हनुमानाच्या जन्माची कथा

Ask AI

धर्मस्थान टीम · अद्ययावत शुक्रवार, १३ नोव्हेंबर, २०२६ · 6 संदर्भ

अंजना आणि वायुदेव यांचा पुत्र हनुमान याच्या जन्माचा उत्सव म्हणजे हनुमान जयंती. महाराष्ट्रात आणि बहुतेक उत्तर भारतात ती चैत्र पौर्णिमेला येते आणि जन्मोत्सव सूर्योदयाला होतो. वाल्मीकी रामायण हनुमानाच्या जन्माची कथा सांगते पण तिथी देत नाही, म्हणून काही प्रदेशांत ती इतर दिवशी साजरी होते.

थोडक्यात: हनुमान जयंती

2027 मधील तारीख
मंगळवार, २० एप्रिल, २०२७
तिथी
महाराष्ट्रात आणि बहुतेक उत्तर भारतात चैत्र पौर्णिमा, सूर्योदयाला; आंध्र प्रदेश व तेलंगणात वैशाख वद्य दशमी (अमांत); कर्नाटकात मार्गशीर्ष शुद्ध त्रयोदशी; तमिळनाडूत मार्गळी महिन्याची अमावास्या
उपासना
हनुमान (मारुती, बजरंगबली), अंजना आणि वायू यांचा पुत्र, श्रीरामांचा भक्त
इतर नावे
हनुमान जन्मोत्सव, मारुती जयंती (महाराष्ट्र), हनुमत जयंती (तमिळनाडू), हनुमान व्रतम (कर्नाटक)
पूजा मुहूर्त आणि वेळा →

अंजना, केसरी आणि वायुदेव

वाल्मीकी रामायण हनुमानाच्या जन्माची कथा एका निर्णायक क्षणी सांगते. सीतेचा शोध घेणारे वानर दक्षिण समुद्राच्या किनाऱ्यावर पोहोचले आहेत आणि लंकेपर्यंत उडी मारण्याचे धाडस कोणातच नाही; तेव्हा वृद्ध ऋक्षराज जांबवान हनुमानाला तो कोण आहे याची आठवण करून देतात (किष्किंधाकांड ६६; चिकित्सक आवृत्तीत ६५).

जांबवान सांगतात की हनुमानाची आई अंजना पूर्वी अप्सरांमध्ये श्रेष्ठ अशी पुंजिकस्थला होती; एका शापामुळे ती वानरी म्हणून जन्माला आली. ती वानरराज कुंजराची कन्या आणि केसरीची पत्नी होती (४.६६.८–१०). एकदा अंजना मनुष्यरूपात एका पर्वतशिखरावर उभी असताना वायुदेव तिच्यावर मोहित झाले आणि त्यांनी तिला आलिंगन दिले. मी एकपतिव्रता आहे, असे म्हणत तिने विरोध केला. तेव्हा वायुदेवांनी उत्तर दिले की ते केवळ मनाने तिच्याजवळ आले आहेत, आणि तिला पराक्रमी व बुद्धिमान पुत्र होईल (४.६६.११–१९).

अशा प्रकारे हनुमान केसरीचा पुत्र आहे आणि वायूचाही स्वतःचा पुत्र आहे, तेजात आणि झेप घेण्यात वायूसारखाच (चिकित्सक आवृत्ती ४.६५.२७–२८). म्हणूनच हनुमानाला मारुती, म्हणजे मरुताचा पुत्र, आणि पवनपुत्र, म्हणजे पवनाचा पुत्र, म्हणतात.

सूर्याकडे झेप आणि हनुमान हे नाव

लहानपणी वनात हनुमानाने उगवता सूर्य पाहिला, त्याला फळ समजले आणि तो पकडण्यासाठी आकाशात झेप घेतली (४.६६.२१). संतापलेल्या इंद्राने त्याच्यावर वज्राचा प्रहार केला; बालक एका पर्वतशिखरावर पडले आणि त्याचा डावा जबडा (हनु) मोडला. “म्हणूनच तुझे नाव हनुमान पडले,” असे जांबवान सांगतात (४.६६.२४).

आपला पुत्र घायाळ झालेला पाहून वायूने तिन्ही लोकांत वाहणे थांबवले, आणि देवांना त्याची समजूत काढावी लागली. मग ब्रह्मदेवाने हनुमानाला वर दिला की युद्धात कोणतेही शस्त्र त्याला मारू शकणार नाही. वज्राच्या प्रहारानंतरही बालक सुखरूप राहिलेले पाहून इंद्राने वर दिला की हनुमानाला इच्छामरण असेल (४.६६.२५–२९). पुढच्या सर्गांत हनुमान आपला देह प्रचंड वाढवतो आणि लंकेपर्यंत झेप घेतो.

शिवपुराण जन्माची कथा वेगळ्या प्रकारे सांगते. ते हनुमानाला शिवाचा अवतार म्हणते, जो गौतम ऋषींची कन्या अंजनी हिच्या पोटी जन्मला. सूर्याला फळ समजणारा हा बालक पुढे सूर्याकडूनच सर्व विद्या शिकला, असेही ते सांगते (शतरुद्रसंहिता, अध्याय २०). महाराष्ट्र हनुमानाला दोन्ही रूपांत ओळखतो: राज्यभर घरोघरी म्हटले जाणारे समर्थ रामदासांचे मारुती स्तोत्र “भीमरूपी महारुद्रा” या शब्दांनी सुरू होते आणि त्यात मारुतीला महारुद्र म्हटले आहे.

देशभर तिथी वेगवेगळी का

वाल्मीकी रामायण हनुमानाच्या जन्माची कथा सांगते, पण तिथी देत नाही; म्हणून हनुमान जयंतीचा दिवस प्रादेशिक परंपरेने ठरतो. महाराष्ट्रात आणि बहुतेक उत्तर भारतात हा दिवस चैत्र पौर्णिमा, म्हणजे रामनवमीनंतरची पौर्णिमा, असतो. हनुमानाचा जन्म पहाटे झाला अशी श्रद्धा असल्याने जन्मोत्सव सूर्योदयाला साजरा होतो.

आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणात भक्त चैत्र पौर्णिमेला ४१ दिवसांची हनुमान दीक्षा सुरू करतात आणि तिथे रूढ असलेल्या अमांत पंचांगानुसार वैशाख वद्य दशमीला पूर्ण करतात; तिथे तोच दिवस हनुमान जयंती असतो. कर्नाटकात हनुमान जयंती मार्गशीर्ष शुद्ध त्रयोदशीला पाळली जाते; तिला हनुमान व्रतम असेही म्हणतात. तमिळनाडूत हनुमत जयंती मार्गळी महिन्याच्या अमावास्येला, डिसेंबर किंवा जानेवारीत, साजरी होते. अयोध्येतील हनुमानगढी मंदिरात हनुमान जयंती दिवाळीच्या आदल्या दिवशी, नरक चतुर्दशीला, साजरी होते.

यांपैकी कोणताही दिवस चुकीचा नाही: प्रत्येक प्रदेश आपले पंचांग आणि आपली परंपरा पाळतो, आणि सगळे एकाच जन्माचा उत्सव साजरा करतात.

हनुमान जयंती कशी साजरी करतात

महाराष्ट्रात हनुमान जयंतीला मारुतीची मंदिरे पहाटेच्या आधीच भरून जातात. कीर्तनात जन्माची कथा सांगितली जाते, आणि सूर्योदयाला जन्मोत्सव होतो: पाळणा हलवला जातो, फुले आणि गुलाल उधळले जातात आणि प्रसाद वाटला जातो. भक्त मारुतीला शेंदूर (तेलात कालवलेला), रुईच्या पानांची माळ आणि नारळ अर्पण करतात. ते तुलसीदासांनी रचलेली मानली जाणारी हनुमान चालीसा आणि रामदासांचे मारुती स्तोत्र म्हणतात. अनेक जण सुंदरकांड वाचतात; हे हनुमानाच्या लंकाप्रवासाचे कांड आहे.

परंपरेनुसार समर्थ रामदासांनी १६४० आणि १६५० च्या दशकांत कृष्णा नदीच्या खोऱ्यात, आजच्या सातारा, सांगली आणि कोल्हापूर जिल्ह्यांत, अकरा मारुतींची स्थापना केली. ही मंदिरे “अकरा मारुती” म्हणून ओळखली जातात.

सीतेला श्रीरामांच्या दीर्घायुष्यासाठी शेंदूर लावताना पाहून हनुमानाने आपल्या सर्वांगाला शेंदूर फासला, ही कथा प्रसिद्ध आहे. पण ती लोककथा आहे, वाल्मीकी रामायणाचा भाग नाही; हनुमानाला शेंदूर का वाहतात, हे ती सांगते. घरी कुटुंबे हनुमानाच्या मूर्तीसमोर किंवा प्रतिमेसमोर दिवा लावतात, फुले आणि शेंदूर वाहतात, आणि हनुमान चालीसा किंवा सूर्याकडे घेतलेल्या झेपेची कथा वाचतात.

हनुमान जयंती च्या आरत्या आणि भजने

  • आरती कीजै हनुमान लला की
  • मैंने तेरे ही भरोसे हनुमान (सागर में नैया डार दई)
  • हृदय में जिनके सीताराम
  • वीर हनुमाना अति बलवाना
  • आसमान को छूकर देखा
  • अतुलितबलधामं (हनुमान श्लोक)
  • श्री मारुती स्तोत्र (भीमरूपी महारुद्रा)

क्रमाने वाचण्यासाठी किंवा लाइव्ह करण्यासाठी प्लेलिस्ट

  • Hanuman Jayanti Veer Hanuman Aarti3 रचना
हनुमान जयंती च्या सर्व आरत्या, भजने आणि प्लेलिस्ट →

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

हनुमान जयंती का साजरी करतात? हनुमानाच्या जन्माची कथा

अंजना आणि वायुदेव यांचा पुत्र हनुमान याच्या जन्माचा उत्सव म्हणजे हनुमान जयंती. महाराष्ट्रात आणि बहुतेक उत्तर भारतात ती चैत्र पौर्णिमेला येते आणि जन्मोत्सव सूर्योदयाला होतो. वाल्मीकी रामायण हनुमानाच्या जन्माची कथा सांगते पण तिथी देत नाही, म्हणून काही प्रदेशांत ती इतर दिवशी साजरी होते.

2027 मध्ये हनुमान जयंती कधी आहे?

2027 मध्ये हनुमान जयंती मंगळवार, २० एप्रिल, २०२७ रोजी आहे. तारखा मुंबईच्या पंचांगानुसार आहेत; स्थानिक पालनात एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

हनुमान जयंती कोणत्या तिथीला असते?

महाराष्ट्रात आणि बहुतेक उत्तर भारतात चैत्र पौर्णिमा, सूर्योदयाला; आंध्र प्रदेश व तेलंगणात वैशाख वद्य दशमी (अमांत); कर्नाटकात मार्गशीर्ष शुद्ध त्रयोदशी; तमिळनाडूत मार्गळी महिन्याची अमावास्या

हनुमान जयंती ला कोणत्या आरत्या आणि भजने म्हणतात?

भक्त आरती कीजै हनुमान लला की, मैंने तेरे ही भरोसे हनुमान (सागर में नैया डार दई), हृदय में जिनके सीताराम, वीर हनुमाना अति बलवाना, आसमान को छूकर देखा म्हणतात. सर्वांचे बोल आणि अर्थ धर्मस्थानवर विनामूल्य वाचा.

संदर्भ

  1. Valmiki Ramayana, Kishkindha Kanda 66 (vulgate text): Anjana and Vayu (4.66.8–19), the leap at the sun and the vajra (4.66.21–24), the boons of Brahma and Indra (4.66.25–29) मूळ ग्रंथ वाचा
  2. Valmiki Ramayana, Kishkindha Kanda 65 (Baroda critical edition, GRETIL e-text): The same account in the critical text; Hanuman as Kesari’s son and Vayu’s own son (4.65.27–28) मूळ ग्रंथ वाचा
  3. Shiva Purana, Shatarudra Samhita, ch. 20 (J. L. Shastri tr.): Hanuman as an incarnation of Shiva, born to Anjani; the sun taken for a fruit; learning from the sun मूळ ग्रंथ वाचा
  4. Drik Panchang, Telugu Hanuman Jayanthi: Andhra Pradesh and Telangana: the 41-day deeksha from Chaitra Purnima to Vaishakha Krishna Dashami मूळ ग्रंथ वाचा
  5. Drik Panchang, Kannada Hanuman Jayanti: Karnataka: Margashirsha Shukla Trayodashi, known as Hanuman Vratam; also lists the Tamil Hanumath Jayanthi date मूळ ग्रंथ वाचा
  6. Drik Panchang, Hanuman Puja on the day before Diwali: Hanuman Jayanti at Hanumangarhi, Ayodhya, the day before Diwali; Chaitra Purnima in most of North India मूळ ग्रंथ वाचा
✦

ग्रंथ वाचा

  • श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणम्Valmiki Ramayana
सर्व सणांच्या कथा →