विष्णुपुराणम् · Amsha 4
अध्यायः ५
Ask AI॥ अथ पञ्चमोऽध्यायः ॥(निमिचरित्रम्, निमिवंशश्च)श्रीपराशर उवाचइक्ष्वाकुतनयो योऽसौ निमिर्नाम, सहस्रं वत्सरं सत्रमारेभे ॥१॥
वसिष्ठं च होतारं वरयामास ॥२॥
तमाह वसिष्ठः, “अहम् इन्द्रेण पञ्चवर्षशतयागार्थं प्रथमं वृतः ॥३॥
तदनन्तरं प्रतिपाल्यताम्, आगतः तवापि ऋत्विक् भविष्यामि” इत्युक्ते स पृथिवीपतिः न किञ्चिदुक्तवान् ॥४॥
वसिष्ठोऽप्यनेन समन्वीप्सितम् इति अमरपतेः यागम् अकरोत् ॥५॥
सोऽपि तत्काल एवान्यैः गौतमादिभिः यागमकरोत् ॥६॥
समाप्ते चामरपतेः यागे, त्वरया वसिष्ठो निमियज्ञं करिष्यामि इत्याजगाम ॥७॥
तत्कर्मकर्तृत्वं च गौतमस्य दृष्ट्वा, स्वपते तस्मै राज्ञे मां प्रत्याख्याय, “एतदनेन गौतमाय कर्मान्तरं समर्पितं यस्मात् तस्मादयं विदेहो भविष्यति” इति शापं ददौ ॥८॥
प्रबुद्धश्च असौ अवनीपतिरपि प्राह ॥९॥
“यस्मान्माम् असम्भाष्य अज्ञानत एव शयानस्य शापोत्सर्गम् असौ दुष्टगुरुः चकार, तस्मात् तस्यापि देहः पतिष्यति” इति शापं दत्त्वा देहमत्यजत् ॥१०॥
तच्छापाच्च मित्रावरुणयोस्तेजसि वसिष्ठस्य चेतः प्रविष्टम् ॥११॥
उर्वशीदर्शनात् उद्भूतबीजप्रपातयोः तयोः सकाशात् वसिष्ठो देहम् अपरं लेभे ॥१२॥
निमेरपि तच्छरीरम् अतिमनोहरगन्धतैलगन्धादिभिः उपसंस्क्रियमाणं नैव क्लेदादिकं दोषम् अवाप, सद्यो मृत इव तस्थौ ॥१३॥
यज्ञसमाप्तौ च भागग्रहणाय देवान् आगतान् ऋत्विज ऊचुः “यजमानाय वरो दीयताम्” इति ॥१४॥
देवैः छन्दितः असौ निमिराह ॥१५॥
“भगवन्तः अखिलसंसारदुःखहन्तारः ॥१६॥
न ह्येतादृगन्यद् दुःखमस्ति यच्छरीरात्मनोः वियोगे भवति ॥१७॥
तदहमिच्छामि सकललोकलोचनेषु वस्तुं, न पुनः शरीरग्रहणं कर्तुम्” इति एवम् उक्तैः देवैः असौ अशेषभूतानां नैत्रेषु अवतारितः ॥१८॥
ततो भूतानि उन्मेषनिमेषं चक्रुः ॥१९॥
अपुत्रस्य च भूभुजः शरीरम् अराजकभीरवो मुनयो अरण्या ममन्थुः ॥२०॥
तत्र च कुमारो जज्ञे ॥२१॥
जननात् जनकसंज्ञां च अवाप ॥२२॥
अभूत् विदेहोऽस्य पिता इति वैदेहः, मथनात् मिथिः इति ॥२३॥
तस्य उदावसुः पुत्रोऽभवत् ॥२४॥
उदावसोः नन्दिवर्धनः ततः सुकेतुः, तस्मात् देवरातः, ततश्च बृहदुक्थः, तस्य च महावीर्यः, तस्यापि सुधृतिः ॥२५॥
ततश्च धृष्टकेतुः अजायत ॥२६॥
धृष्टकेतोः हर्यश्वः, तस्य च मनुः, मनोः प्रतीकः, तस्मात् कृतरथः, तस्य च देवमीढः, तस्य च विबुधो, विबुधस्य महाधृतिः, ततश्च कृतरातः, ततो महारोमा, तस्य सुवर्णरोमा, तत्पुत्रो ह्रस्वरोमा, ह्रस्वरोम्णः सीरध्वजः अभवत् ॥२७॥
तस्य पुत्रार्थं यजनभुवं कृषतः सीरे सीता दुहिता समुत्पन्ना ॥२८॥
सीरध्वजस्य भ्राता साङ्काश्याधिपतिः कुशध्वजनामा आसीत् ॥२९॥
सीरध्वजस्य अपत्यं भानुमान्, भानुमतः, शतद्युम्नः, तस्य तु शुचिः, तस्मात् च ऊर्जनामा पुत्रो जज्ञे ॥३०॥
तस्यापि शतध्वजः, ततः कृतिः, कृतेरञ्जनः, तत्पुत्रः कुरुजित्, ततोऽरिष्टनेमिः, तस्मात् श्रुतायुः, श्रुतायुषः सुपार्श्वः, तस्मात् सृञ्जयः, ततः क्षेमावी, क्षेमाविनोऽनेनाः, तस्मात् भौमरथः, तस्य सत्यरथः, तस्मादुपगुः, उपगोः उपगुप्तः, तत्पुत्रः स्वागतः, तस्य च सुपार्श्वः, तस्यापि सुभाषः, ततः सुश्रुतः, तस्मात् सुश्रुतात् जयः, तस्य पुत्रो विजयो, विजयस्य ऋतः, ऋतात् सुनयः सुनाद् वीतहव्यः, तस्मात् धृतिः, धृतेः बहुलाश्वः, तस्य पुत्रः कृतिः ॥३१॥
कृतौ सन्तिष्ठतेऽयं जनकवंशः ॥३२॥
इत्येते मैथिलाः ॥३३॥
प्रायेणैते आत्मविद्याश्रयिणो भूपाला भवन्ति ॥३४॥
॥ इति श्रीविष्णुपराणे चतुर्थेंऽशे पञ्चमोऽध्यायः ॥
Vishnu Purana by Maharshi Parashara, narrating to his disciple Maitreya (by tradition). Sanskrit text of all six amshas (126 adhyayas) as transcribed by the contributors of Sanskrit Wikisource. Source: Sanskrit Wikisource. The Vishnu Purana itself is ancient and in the public domain; this transcription is shared by Wikisource under CC BY-SA 4.0.