Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion

Dharmasthan
Bhakti LibraryEvents CalendarDharmaVerseJap CounterDharma AIContestsSansthas
HOST ROOM
MandalSign In
Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion.

|| भक्ति· से ही शांति है ||

Hindu prayers, aarti and bhajan lyrics, mandals and festivals across India.

Explore

  • Bhakti Library
  • Aartis
  • Bhajans
  • Devotional Songs
  • Mantras
  • Stotrams
  • Chalisas
  • Shlokas
  • Stutis & Ashtakams
  • Vrat Kathas
  • Marathi Prayers
  • Hindi Prayers
  • Sanskrit Prayers
  • Videos
  • Hindu Stories
  • Holy Books
  • DharmaVerse
  • Events Calendar
  • By Deity
  • Festival Playlists
  • Upcoming Festivals
  • Jap Counter
  • Contests
  • Events

For Mandals

  • Mandal Login
  • Register Mandal
  • Discover Mandals
  • Donation Campaigns

About

  • About Us
  • Contact
  • Privacy Policy
  • Terms of Service
  • Consent Policy
  • Platform Admin

© 2026 Dharmasthan - devotion, in one place

Made with devotion in India

Home
Bhakti Library
Jap
DharmaVerse
CalendarFestivalsEvents
गौरी आवाहन
Englishहिंदीमराठी

गौरी आवाहन कथा

ज्येष्ठा गौरी घरी का आणतात? गौरी आवाहन ते विसर्जन

Ask AI

धर्मस्थान टीम · अद्ययावत शुक्रवार, १३ नोव्हेंबर, २०२६ · 4 संदर्भ

ज्येष्ठा गौरी घरी आणतात, कारण महाराष्ट्राच्या परंपरेनुसार देवी गौरी गणेशोत्सवात तीन दिवसांसाठी माहेरी येते. अनुराधा नक्षत्रावर तिचे आवाहन, ज्येष्ठेवर पूजन आणि मूळ नक्षत्रावर विसर्जन होते; दख्खनसाठी धर्मसिंधू हाच नियम सांगतो.

थोडक्यात: गौरी आवाहन

2027 मधील तारीख
मंगळवार, ७ सप्टेंबर, २०२७
तिथी
भाद्रपद शुद्ध पक्षात चंद्र अनुराधा नक्षत्रात असतो तो दिवस (साधारणपणे षष्ठी ते अष्टमी, गणेश चतुर्थीनंतर काही दिवसांनी); त्यानंतर ज्येष्ठा नक्षत्रावर गौरीपूजन आणि मूळ नक्षत्रावर विसर्जन
उपासना
ज्येष्ठा आणि कनिष्ठा गौरी (महालक्ष्म्या), ज्यांना अनेक जण गणपतीची आई पार्वती मानतात
इतर नावे
ज्येष्ठा गौरी, महालक्ष्मी (देश, मराठवाडा, विदर्भ), गौराई (कोकण), गौरी-गणपती
पूजा मुहूर्त आणि वेळा →

गौरी कोण आहेत

ज्येष्ठा गौरी किंवा महालक्ष्मी हा महाराष्ट्रात गणेशोत्सवाच्या मधल्या दिवसांत, भाद्रपद शुद्ध पक्षात साजरा होणारा देवीचा तीन दिवसांचा सण आहे. स्त्रिया देवीचे घरात स्वागत करतात, एक दिवस तिची पूजा करतात आणि मग तिला निरोप देतात. ही प्रादेशिक, घरगुती परंपरा आहे, आणि प्रत्येक घर तिचा अर्थ आपापल्या पद्धतीने सांगते.

महाराष्ट्राच्या अंतर्भागात, म्हणजे पुण्याच्या आसपासच्या देशावर आणि मराठवाडा व विदर्भात, साधारणपणे दोन देवी एकत्र येतात, थोरली ज्येष्ठा आणि धाकटी कनिष्ठा, आणि या जोडीला महालक्ष्म्या म्हणतात. कोकण किनारपट्टीवर बहुधा एकाच देवीचे, ज्येष्ठा किंवा गौरीचे, स्वागत होते. संशोधक तनश्री रेडिज यांनी सहपीडियासाठी केलेल्या या विधीच्या अभ्यासात ही नोंद केली आहे.

अनेक घरांत गौरीला गणपतीची आई पार्वती मानतात, जी काही दिवसांसाठी माहेरी येते, आणि तिचे स्वागत माहेरी आलेल्या लेकीसारखे करतात. ती गणपती घरात असतानाच येते, म्हणून आई आपल्या मुलाला परत न्यायला येते, असेही म्हटले जाते. आणखी एक लोकप्रिय कथा आधुनिक संदर्भग्रंथांत सांगितली जाते, पण तिचे मूळ कोणत्याही शास्त्रग्रंथात सापडलेले नाही. त्या कथेनुसार असुरांच्या त्रासाने गांजलेल्या देवपत्नींनी आपल्या पतींच्या रक्षणासाठी महालक्ष्मीची प्रार्थना केली; याच भावनेने सुवासिनी आपल्या कुटुंबाच्या कल्याणासाठी हे व्रत करतात.

अनुराधा, ज्येष्ठा आणि मूळ हीच नक्षत्रे का

गौरींचे दिवस मुख्यतः तिथीवरून नव्हे, तर नक्षत्रावरून ठरतात, म्हणजे चंद्र ज्या ताऱ्यात असतो त्यावरून. अठराव्या शतकाच्या अखेरीस लिहिलेला धर्मसिंधू हा व्रते आणि सणवारांचा मार्गदर्शक ग्रंथ महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणावर मानला जातो. त्याच्या भाद्रपद प्रकरणात हा नियम आहे: ज्येष्ठादेवीची पूजा अष्टमी तिथीनुसारही सांगितली आहे आणि ज्येष्ठा नक्षत्रानुसारही, पण दख्खनचे लोक ती केवळ ज्येष्ठा नक्षत्रानुसार तीन दिवस करतात, म्हणजे अनुराधेवर आवाहन, ज्येष्ठेवर पूजन आणि मूळ नक्षत्रावर विसर्जन (द्वितीय परिच्छेद, भाद्रपद). आवाहन आणि विसर्जनाचे दिवस पूजनाच्या दिवसावरून ठरतात.

अनुराधा, ज्येष्ठा आणि मूळ ही लागोपाठ येणारी नक्षत्रे आहेत, म्हणून हा सण साधारणपणे सलग तीन दिवस चालतो. बहुतेक वर्षी ती भाद्रपद शुद्ध षष्ठी ते नवमीच्या दरम्यान, गणेश चतुर्थीनंतर दोन ते चार दिवसांनी येतात; नेमके दिवस आणि वेळा दरवर्षी पंचांगात पाहाव्या लागतात. देवीचे आणि मुख्य दिवसाचे नाव एकच, ज्येष्ठा, म्हणजे “थोरली”.

धर्मशास्त्राचे इतिहासकार पां. वा. काणे यांनी १९५८ मध्ये नोंदवले की दख्खनच्या काही भागांत लोक भाद्रपद शुद्ध सप्तमी आणि अष्टमीला गौरीची पूजा करतात आणि नवमीला “वनस्पतींच्या जुडीच्या रूपातील” गौरीचे गणेशमूर्तीबरोबरच विसर्जन करतात (हिस्टरी ऑफ धर्मशास्त्र, खंड ५, पृ. १४८). आजही अनेक घरांत गौरी जाईपर्यंत गणपती ठेवतात आणि गौरी विसर्जनाच्या दिवशी, गणेश चतुर्थीनंतर चार ते सहा दिवसांनी, गौरी-गणपतींचे एकत्र विसर्जन करतात.

कोकण आणि देश: गौरी घरी कशा येतात

कोकण किनारपट्टीवर गौरी बहुधा रोपांची जुडी असते, अनेक घरांत तेरड्याची, किंवा काही खडे. ही जुडी किंवा खडे आवाहनाच्या दिवशी नदीवरून, विहिरीवरून किंवा तळ्यावरून आणले जातात; गौरी आणणारी स्त्री न बोलता घरात प्रवेश करते (रेडिज). अनेक घरांत उंबरठ्यावर विचारले जाते की गौराई कोणत्या पावलांनी आली, आणि उत्तर मिळते की सोन्याच्या पावलांनी, समृद्धी घेऊन आली. मग तिला साडी नेसवून सजवले जाते, तिला चेहरा, बहुधा मुखवटा, लावला जातो आणि गणपतीशेजारी बसवले जाते.

रेडिज यांच्या नोंदीनुसार कोकणात नैवेद्य तिन्ही दिवस वेगवेगळा असतो: पहिल्या दिवशी पालेभाजी आणि भाकरी, दुसऱ्या दिवशी घावन-घाटले (तांदळाच्या पिठाचे घावन आणि नारळाचे गोड घाटले), मग खीर, आणि निरोपापूर्वी दहीभात. लग्नानंतरच्या पहिल्या वर्षी अनेक कोकणी स्त्रिया गौरीला “ओवसा” देतात: फळे, धान्य आणि सौभाग्यवस्तूंनी भरलेली सुपे.

देशावर दोन्ही महालक्ष्म्या मातीचे किंवा धातूचे मुखवटे असतात. ते स्टँडवर, बहुधा धान्याने भरलेल्या धातूच्या कोठ्यांवर, बसवले जातात आणि त्यांना नऊवारी साडी नेसवून दागिने घातले जातात; काही घरांत त्यांच्या बाळांच्या छोट्या मूर्तीही मांडल्या जातात. दारापासून त्यांच्या आसनापर्यंत रांगोळीने पावले काढली जातात. पूजनाच्या दिवशी त्यांची षोडशोपचार पूजा, सोळा दिव्यांची आरती आणि सोळा पदार्थांचा नैवेद्य होतो (रेडिज); अनेक घरांत पुरणपोळी, सोळा भाज्यांची भाजी, भात, वरण, खीर आणि बरेच काही केले जाते. महालक्ष्म्यांच्या वर “फुलोरा” टांगलेला असतो, म्हणजे घरी केलेल्या करंज्या, चकल्या, शंकरपाळ्या आणि इतर गोड-तिखट पदार्थांचा मांडव.

मूळ नक्षत्राच्या दिवशी गौरींना दहीभाताचा नैवेद्य दाखवला जातो, स्त्रिया निरोपाची गाणी म्हणतात आणि देवीला निरोप दिला जातो. कोकणात रोपे किंवा खडे पाण्यात विसर्जित करतात, बहुधा गणपतीबरोबर; देशावर मुखवटे पाण्यापर्यंत नेले जातात किंवा त्यांच्यावर पाणी शिंपडले जाते आणि पुढच्या वर्षासाठी जपून ठेवले जातात.

घरी गौरींचे स्वागत कसे करावे

पंचांगात अनुराधा, ज्येष्ठा आणि मूळ नक्षत्रांचे दिवस आणि वेळा पाहा, आणि आपल्या घराण्याच्या प्रथेप्रमाणे करा: एक गौरी की दोन, मुखवटे की रोपे, आणि गणपती कोणत्या दिवशी जाणार.

आवाहनाच्या दिवशी घर स्वच्छ करा, रांगोळी काढा आणि दारापासून देवीची पावले काढा. मग दिवा घेऊन गौरीला घरात आणा आणि “समृद्धी घेऊन ये” अशी प्रार्थना करा. तिला आसनावर बसवा, साडी नेसवून सजवा, हळद-कुंकू व फुले वाहा आणि त्या दिवसाचा नैवेद्य दाखवा.

ज्येष्ठेच्या दिवशी मुख्य पूजा, नैवेद्य आणि आरती करा, आणि सुवासिनींना हळदीकुंकवाला बोलवा. मूळ नक्षत्राच्या दिवशी दहीभाताचा नैवेद्य दाखवा, निरोपाची उत्तरपूजा करा, आणि “पुढच्या वर्षी पुन्हा ये” अशी प्रार्थना करून गौरीचे विसर्जन करा किंवा तिला जपून ठेवा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

ज्येष्ठा गौरी घरी का आणतात? गौरी आवाहन ते विसर्जन

ज्येष्ठा गौरी घरी आणतात, कारण महाराष्ट्राच्या परंपरेनुसार देवी गौरी गणेशोत्सवात तीन दिवसांसाठी माहेरी येते. अनुराधा नक्षत्रावर तिचे आवाहन, ज्येष्ठेवर पूजन आणि मूळ नक्षत्रावर विसर्जन होते; दख्खनसाठी धर्मसिंधू हाच नियम सांगतो.

2027 मध्ये गौरी आवाहन कधी आहे?

2027 मध्ये गौरी आवाहन मंगळवार, ७ सप्टेंबर, २०२७ रोजी आहे. तारखा मुंबईच्या पंचांगानुसार आहेत; स्थानिक पालनात एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

गौरी आवाहन कोणत्या तिथीला असते?

भाद्रपद शुद्ध पक्षात चंद्र अनुराधा नक्षत्रात असतो तो दिवस (साधारणपणे षष्ठी ते अष्टमी, गणेश चतुर्थीनंतर काही दिवसांनी); त्यानंतर ज्येष्ठा नक्षत्रावर गौरीपूजन आणि मूळ नक्षत्रावर विसर्जन

संदर्भ

  1. Dharmasindhu (Kashinath Upadhyaya), Pariccheda 2, Bhadrapada (ed. Vasudev Sharma, Bombay 1936): Jyeshtha Devi worship in the Deccan by nakshatra: avahan on Anuradha, puja on Jyeshtha, visarjan on Mula मूळ ग्रंथ वाचा
  2. P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, vol. V part 1 (1958), p. 148: Gauri puja on Bhadrapada Shukla 7 and 8 in parts of the Deccan; Gauri as a sheaf of plants, immersed with Ganesha on the 9th मूळ ग्रंथ वाचा
  3. Tanashree Redij, “Gaurī Vrata: An Introduction”, Sahapedia: Jyeshtha and Kanishtha as the Mahalakshmis of the Deccan, a single Gauri on the coast; the goddess at her maiden home; the legend of the gods’ consorts (from Joshi’s Bharatiya Sanskritikosh, 1967) मूळ ग्रंथ वाचा
  4. Tanashree Redij, “Rituals of Gaurī Vrata”, Sahapedia: The three days on the coast and in the Deccan: plants or pebbles, masks, sixteen offerings, curd-rice and immersion मूळ ग्रंथ वाचा
✦
सर्व सणांच्या कथा →