Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion

Dharmasthan
Bhakti LibraryEvents CalendarDharmaVerseJap CounterDharma AIContestsSansthas
HOST ROOM
MandalSign In
Dharmasthan

India's Digital Home for Devotion.

|| भक्ति· से ही शांति है ||

Hindu prayers, aarti and bhajan lyrics, mandals and festivals across India.

Explore

  • Bhakti Library
  • Aartis
  • Bhajans
  • Devotional Songs
  • Mantras
  • Stotrams
  • Chalisas
  • Shlokas
  • Stutis & Ashtakams
  • Vrat Kathas
  • Marathi Prayers
  • Hindi Prayers
  • Sanskrit Prayers
  • Videos
  • Hindu Stories
  • Holy Books
  • DharmaVerse
  • Events Calendar
  • By Deity
  • Festival Playlists
  • Upcoming Festivals
  • Jap Counter
  • Contests
  • Events

For Mandals

  • Mandal Login
  • Register Mandal
  • Discover Mandals
  • Donation Campaigns

About

  • About Us
  • Contact
  • Privacy Policy
  • Terms of Service
  • Consent Policy
  • Platform Admin

© 2026 Dharmasthan - devotion, in one place

Made with devotion in India

Home
Bhakti Library
Jap
DharmaVerse
CalendarFestivalsEvents
दहीहंडी
Englishहिंदीमराठी

दहीहंडी कथा

दहीहंडी का साजरी करतात? गोपाळकाला आणि लोणीचोर कृष्ण

Ask AI

धर्मस्थान टीम · अद्ययावत शुक्रवार, १३ नोव्हेंबर, २०२६ · 7 संदर्भ

दहीहंडी किंवा गोपाळकाला महाराष्ट्रात गोकुळाष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी साजरी होते. गोविंदा पथके मानवी मनोरे रचून उंचावर टांगलेली दह्याची हंडी फोडतात. ही भागवत पुराणातील बाळकृष्णाची आठवण आहे: गोकुळात गोपींनी हात पोहोचणार नाही इतक्या उंच टांगलेले दही-लोणी ते चढून गाठत असत.

थोडक्यात: दहीहंडी

2027 मधील तारीख
गुरुवार, २६ ऑगस्ट, २०२७
तिथी
जन्माष्टमीच्या (गोकुळाष्टमीच्या) दुसऱ्या दिवशी, सहसा श्रावण कृष्ण नवमी (पौर्णिमांत पंचांगात भाद्रपद कृष्ण नवमी)
उपासना
गोपाळ रूपातील श्रीकृष्ण, गोकुळातील गुराखी मुलगा
इतर नावे
गोपाळकाला, दहीकाला
पूजा मुहूर्त आणि वेळा →

लोणीचोर कृष्ण

भागवत पुराणातील कृष्णाच्या गोकुळातल्या बालपणीच्या कथा लोण्याने भरलेल्या आहेत. गोपी यशोदेकडे तक्रार घेऊन येतात: तुझा मुलगा धार काढायच्या वेळेआधीच वासरे सोडतो, दही, लोणी आणि दूध चोरतो, माकडांना वाटतो, आणि मडकी फोडतो (भागवत पुराण १०.८.२९).

मडकी लपवूनही उपयोग होत नाही. गोपी सांगतात की दूध आणि दही शिंक्यात हात पोहोचणार नाही इतके उंच टांगले, तरी कृष्ण आणि बलराम पाट एकावर एक रचून आणि उखळ पालथे घालून त्यावर चढतात, आणि मडक्याला भोक पाडतात (१०.८.३०). उंच टांगलेले दह्याचे मडके, आणि ते गाठण्यासाठी हाती लागेल त्यावर चढणारा मुलगा: दहीहंडी हेच दृश्य पुन्हा साकारते. पकडले गेल्यावर, भक्तिवेदांत बुक ट्रस्टच्या (BBT) अनुवादाच्या शब्दांत, कृष्ण म्हणतात, “मी चोर नाही. तू चोर आहेस” (१०.८.३१).

दुसऱ्या एका दिवशी कृष्णाने यशोदेचे दह्याचे मडके दगडाने फोडले, कोपऱ्यात बसून ताजे लोणी खाल्ले, आणि पालथ्या उखळावर बसून ते माकडांना भरवू लागले (१०.९.६–८). यशोदेने त्यांना उखळाला बांधायचा प्रयत्न केला, पण ती आणेल ती दोरी दोन बोटे कमी पडे. शेवटी आई दमलेली पाहून कृष्णाने स्वतःला बांधून घेतले (१०.९.१५–१८). म्हणूनच कृष्णाला दामोदर असेही म्हणतात, म्हणजे ज्याच्या कमरेला दोरी बांधली गेली तो.

गोपाळकाला: सवंगड्यांसोबत कृष्णाचे जेवण

या दिवसाला गोपाळकाला असेही म्हणतात. मराठीत “काला” म्हणजे मिश्रण: मोल्सवर्थच्या १८५७ च्या मराठी–इंग्रजी शब्दकोशानुसार काला म्हणजे ताकात किंवा दह्यात कुस्करून कालवलेली भाकरी किंवा भात. त्याच शब्दकोशानुसार गोपाळकाला म्हणजे गोकुळाष्टमी आणि कृष्णाच्या इतर काही उत्सवांची सांगता करणारी मेजवानी आणि जल्लोष.

या पदार्थामागची कथा म्हणजे गोपाळांसोबत कृष्णाचे जेवण. भागवतात कृष्ण त्यांना मऊ, स्वच्छ वाळूच्या नदीकाठी घेऊन जातात. ते वासरे बांधून आपल्या शिदोरीच्या टोपल्या उघडतात आणि त्यांच्याभोवती गोलाकार बसून जेवतात, आणि पाकळ्यांनी वेढलेल्या कमळाच्या मध्यभागासारखे कृष्ण मधोमध बसलेले असतात (१०.१३.५–८). बासरी कमरेला खोचलेली, शिंग आणि काठी काखेत, डाव्या हातात अन्नाचा मऊ घास, ज्याला अनुवादक दहीभात म्हणतात, आणि बोटांमध्ये फळे, अशा रूपात ते इतकी थट्टामस्करी करतात की सगळे हसू लागतात. देव हे आश्चर्याने पाहत राहतात (१०.१३.११).

गोपाळकाल्यात त्याच सहभोजनाची पुनरावृत्ती होते. पोहे दह्यात कालवले जातात आणि वरून काकडी, ज्वारीच्या लाह्या, डाळिंब, हिरवी मिरची, आले आणि थोडे लोणचे घातले जाते, मात्र प्रत्येक घराची आपली पद्धत असते. काला आधी कृष्णाला नैवेद्य म्हणून दाखवला जातो आणि मग, गोपाळांनी आपली शिदोरी वाटून खाल्ली तसा, सगळे मिळून वाटून खातात.

हंडी फोडणे

दहीहंडी गोकुळाष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी होते. पां. वा. काणे यांनी १९५८ मध्ये महाराष्ट्रातील मुलांची आणि सामान्य लोकांची प्रथा म्हणून तिचे वर्णन केले: दही आणि ताकाने भरलेली मडकी टांगली जातात, मुले त्यांच्याखाली खेळतात आणि गाणी म्हणतात, मग मडक्याला भोक पाडतात आणि वाहणाऱ्या दह्याने न्हाऊन निघतात (हिस्टरी ऑफ धर्मशास्त्र, खंड ५, पृ. १३९). त्याआधीच मोल्सवर्थच्या शब्दकोशात दहीकाल्याची नोंद होती: मातीच्या मडक्यात टांगलेले दही आणि ज्वारी, जे मडके फुटल्यावर गर्दीवर उधळले जातात. काणे ही प्रथा भागवतातील त्या प्रसंगाशी जोडतात जेव्हा कृष्णजन्माच्या वेळी गोपांनी एकमेकांवर दही, दूध आणि लोणी उडवले (१०.५.१४). सौराष्ट्रासारख्या इतर प्रदेशांत ही प्रथा पाळली जात नव्हती, असेही ते नोंदवतात.

मुंबई आणि ठाण्यात दहीहंडी हा वर्षातील सर्वात मोठ्या रस्त्यावरील उत्सवांपैकी एक झाला आहे. रस्त्यांवर आणि चौकांत उंचावर हंड्या बांधल्या जातात, अनेकदा बक्षिसाच्या रकमेसह. गोविंदांचे संघ, ज्यांना गोविंदा पथके म्हणतात, एका हंडीकडून दुसऱ्या हंडीकडे जातात आणि अनेक थरांचे मानवी मनोरे रचतात, तेव्हा गर्दी जल्लोष करते आणि त्यांच्यावर पाणी उडवते. सर्वात हलका गोविंदा शेवटी वर चढून हंडी फोडतो. महाराष्ट्रभर गावोगावी आणि लहान शहरांत लहान हंड्या फोडल्या जातात.

उंच मनोऱ्यांवरून पडून गोविंदा जखमी झाले आहेत आणि कधी कधी मृत्युमुखीही पडले आहेत, आणि न्यायालयांनी यात हस्तक्षेप केला आहे. २०१४ मध्ये मुंबई उच्च न्यायालयाने मनोऱ्यांची उंची २० फुटांपर्यंत मर्यादित केली आणि १८ वर्षांखालील मुलांच्या सहभागावर बंदी घातली. ऑगस्ट २०१७ मध्ये न्यायालयाने ठरवले की उंची आणि वय निश्चित करणे हे न्यायालयाचे नव्हे तर राज्य विधिमंडळाचे काम आहे. १४ वर्षांखालील मुलांना सहभागी होऊ दिले जाणार नाही आणि सुरक्षेचे उपाय केले जातील, हे राज्य सरकारचे म्हणणेही न्यायालयाने स्वीकारले. पथकांनी आणि आयोजकांनी राज्य सरकारने ठरवलेले सुरक्षा नियम पाळणे अपेक्षित आहे.

घरी गोपाळकाला कसा साजरा करावा

घरी गोपाळकाला साजरा करणे सोपे आहे. गोकुळाष्टमीच्या मध्यरात्री कृष्णजन्म साजरा केल्यावर दुसऱ्या दिवशी काला करावा. लोणी आणि दह्यासह तो कृष्णाच्या मूर्तीला किंवा पाळण्यातील बाळकृष्णाला नैवेद्य म्हणून दाखवावा, कृष्णाची आरती म्हणावी आणि घरच्यांसोबत व शेजाऱ्यांसोबत वाटून खावा. मुले दह्याने किंवा मिठाईने भरलेले छोटे मातीचे मडके हात पोहोचेल इतक्या उंचीवर टांगू शकतात, आणि जवळ एखादी मोठी व्यक्ती असताना सगळे मिळून ते फोडू शकतात.

हंडी लहान असो वा मोठी, तिचा अर्थ एकच आहे. अखिल विश्वाच्या स्वामीने एका गावचा लोणीचोर व्हायचे आणि आपल्या सवंगड्यांसोबत जेवायचे ठरवले. गोपाळकाला सगळ्यांना त्याच आनंदात सहभागी होण्याचे आमंत्रण देतो.

दहीहंडी च्या आरत्या आणि भजने

  • वनमाली वासुदेव जगन्मोहन राधा रमण
  • आरती कुञ्ज बिहारी की
  • अंखियां हरि दरसन की प्यासी
  • पग घूँघरू बाँध मीरा नाची रे
  • जसोदा हरि पालनैं झुलावै
  • श्रीराधा कृपाकटाक्ष स्तोत्रम्
  • मेरे तो गिरधर गोपाल दूसरो न कोई
  • श्रीकृष्ण गोविन्द हरे मुरारे

क्रमाने वाचण्यासाठी किंवा लाइव्ह करण्यासाठी प्लेलिस्ट

  • Janmashtami Krishna Aarti3 रचना
दहीहंडी च्या सर्व आरत्या, भजने आणि प्लेलिस्ट →

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

दहीहंडी का साजरी करतात? गोपाळकाला आणि लोणीचोर कृष्ण

दहीहंडी किंवा गोपाळकाला महाराष्ट्रात गोकुळाष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी साजरी होते. गोविंदा पथके मानवी मनोरे रचून उंचावर टांगलेली दह्याची हंडी फोडतात. ही भागवत पुराणातील बाळकृष्णाची आठवण आहे: गोकुळात गोपींनी हात पोहोचणार नाही इतक्या उंच टांगलेले दही-लोणी ते चढून गाठत असत.

2027 मध्ये दहीहंडी कधी आहे?

2027 मध्ये दहीहंडी गुरुवार, २६ ऑगस्ट, २०२७ रोजी आहे. तारखा मुंबईच्या पंचांगानुसार आहेत; स्थानिक पालनात एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

दहीहंडी कोणत्या तिथीला असते?

जन्माष्टमीच्या (गोकुळाष्टमीच्या) दुसऱ्या दिवशी, सहसा श्रावण कृष्ण नवमी (पौर्णिमांत पंचांगात भाद्रपद कृष्ण नवमी)

दहीहंडी ला कोणत्या आरत्या आणि भजने म्हणतात?

भक्त वनमाली वासुदेव जगन्मोहन राधा रमण, आरती कुञ्ज बिहारी की, अंखियां हरि दरसन की प्यासी, पग घूँघरू बाँध मीरा नाची रे, जसोदा हरि पालनैं झुलावै म्हणतात. सर्वांचे बोल आणि अर्थ धर्मस्थानवर विनामूल्य वाचा.

संदर्भ

  1. Bhagavata Purana 10.8 (BBT tr.): The gopis’ complaints; pots hung high in a sling, reached with planks and an upturned mortar; “I am not a thief” is the translation’s wording (vv. 29–31) मूळ ग्रंथ वाचा
  2. Bhagavata Purana 10.5.14: At Krishna’s birth festival the cowherds splash one another with curd, milk, butter and water मूळ ग्रंथ वाचा
  3. Bhagavata Purana 10.9: Krishna breaks the pot of curd and is bound by Yashoda (vv. 6–18) मूळ ग्रंथ वाचा
  4. Bhagavata Purana 10.13: Krishna’s meal with the cowherd boys on the riverbank (vv. 5–11) मूळ ग्रंथ वाचा
  5. P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, vol. V part 1 (1958), p. 139: Pots of curd and buttermilk hung up and pierced the day after Janmashtami: “Gopalakala” in Maharashtra, not observed in Saurashtra मूळ ग्रंथ वाचा
  6. J. T. Molesworth, A Dictionary, Marathi and English (1857), pp. 161, 247, 406: Kala, Gopalkala and dahikala defined मूळ ग्रंथ वाचा
  7. LiveLaw, 7 August 2017: Bombay High Court on Dahi Handi: The 2014 limits of 20 feet and 18 years; the 2017 order holding height and age to be for the legislature and accepting the state’s minimum age of 14 मूळ ग्रंथ वाचा
✦
सर्व सणांच्या कथा →