श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणम् · Kishkindha Kanda
सर्गः १२
Ask AIश्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्वादशः सर्गः ॥४-१२॥
एतच्च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम्।प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम्॥ १॥
स गृहीत्वा धनुर्घोरं शरमेकं च मानदः।सालमुद्दिश्य चिक्षेप पूरयन् स रवैर्दिशः॥ २॥
स विसृष्टो बलवता बाणः स्वर्णपरिष्कृतः।भित्त्वा सालान् गिरिप्रस्थं सप्तं भूमिं विवेश ह॥ ३॥
सायकस्तु मुहूर्तेन सालान् भित्त्वा महाजवः।निष्पत्य च पुनस्तूणं तमेव प्रविवेश ह॥ ४॥
तान् दृष्ट्वा सप्त निर्भिन्नान् सालान् वानरपुङ्गवः।रामस्य शरवेगेन विस्मयं परमं गतः॥ ५॥
स मूर्ध्ना न्यपतद् भूमौ प्रलम्बीकृतभूषणः।सुग्रीवः परमप्रीतो राघवाय कृताञ्जलिः॥ ६॥
इदं चोवाच धर्मज्ञं कर्मणा तेन हर्षितः।रामं सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठं शूरमवस्थितम्॥ ७॥
सेन्द्रानपि सुरान् सर्वांस्त्वं बाणैः पुरुषर्षभ।समर्थः समरे हन्तुं किं पुनर्वालिनं प्रभो॥ ८॥
येन सप्त महासाला गिरिर्भूमिश्च दारिताः।बाणेनैकेन काकुत्स्थ स्थाता ते को रणाग्रतः॥ ९॥
अद्य मे विगतः शोकः प्रीतिरद्य परा मम।सुहृदं त्वां समासाद्य महेन्द्रवरुणोपमम्॥ १०॥
तमद्यैव प्रियार्थं मे वैरिणं भ्रातृरूपिणम्।वालिनं जहि काकुत्स्थ मया बद्धोऽयमञ्जलिः॥ ११॥
ततो रामः परिष्वज्य सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।प्रत्युवाच महाप्राज्ञो लक्ष्मणानुगतं वचः॥ १२॥
अस्माद्गच्छाम किष्किन्धां क्षिप्रं गच्छ त्वमग्रतः।गत्वा चाह्वय सुग्रीव वालिनं भ्रातृगन्धिनम्॥ १३॥
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम्।वृक्षैरात्मानमावृत्य ह्यतिष्ठन् गहने वने॥ १४॥
सुग्रीवोऽप्यनदद् घोरं वालिनो ह्वानकारणात्।गाढं परिहितो वेगान्नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्॥ १५॥
तं श्रुत्वा निनदं भ्रातुः क्रुद्धो वाली महाबलः।निष्पपात सुसंरब्धो भास्करोऽस्ततटादिव॥ १६॥
ततः सुतुमुलं युद्धं वालिसुग्रीवयोरभूत्।गगने ग्रहयोर्घोरं बुधाङ्गारकयोरिव॥ १७॥
तलैरशनिकल्पैश्च वज्रकल्पैश्च मुष्टिभिः।जघ्नतुः समरेऽन्योन्यं भ्रातरौ क्रोधमूर्च्छितौ॥ १८॥
ततो रामो धनुष्पाणिस्तावुभौ समुदैक्षत।अन्योन्यसदृशौ वीरावुभौ देवाविवाश्विनौ॥ १९॥
यन्नावगच्छत् सुग्रीवं वालिनं वापि राघवः।ततो न कृतवान् बुद्धिं मोक्तुमन्तकरं शरम्॥ २०॥
एतस्मिन्नन्तरे भग्नः सुग्रीवस्तेन वालिना।अपश्यन् राघवं नाथमृष्यमूकं प्रदुद्रुवे॥ २१॥
क्लान्तो रुधिरसिक्ताङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः।वालिनाभिद्रुतः क्रोधात् प्रविवेश महावनम्॥ २२॥
तं प्रविष्टं वनं दृष्ट्वा वाली शापभयात् ततः।मुक्तो ह्यसि त्वमित्युक्त्वा स निवृत्तो महाबलः॥ २३॥
राघवोऽपि सह भ्रात्रा सह चैव हनूमता।तदेव वनमागच्छत् सुग्रीवो यत्र वानरः॥ २४॥
तं समीक्ष्यागतं रामं सुग्रीवः सहलक्ष्मणम्।ह्रीमान् दीनमुवाचेदं वसुधामवलोकयन्॥ २५॥
आह्वयस्वेति मामुक्त्वा दर्शयित्वा च विक्रमम्।वैरिणा घातयित्वा च किमिदानीं त्वया कृतम्॥ २६॥
तामेव वेलां वक्तव्यं त्वया राघव तत्त्वतः।वालिनं न निहन्मीति ततो नाहमितो व्रजे॥ २७॥
तस्य चैवं ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।करुणं दीनया वाचा राघवः पुनरब्रवीत्॥ २८॥
सुग्रीव श्रूयतां तात क्रोधश्च व्यपनीयताम्।कारणं येन बाणोऽयं स मया न विसर्जितः॥ २९॥
अलंकारेण वेषेण प्रमाणेन गतेन च।त्वं च सुग्रीव वाली च सदृशौ स्थः परस्परम्॥ ३०॥
स्वरेण वर्चसा चैव प्रेक्षितेन च वानर।विक्रमेण च वाक्यैश्च व्यक्तिं वां नोपलक्षये॥ ३१॥
ततोऽहं रूपसादृश्यान्मोहितो वानरोत्तम।नोत्सृजामि महावेगं शरं शत्रुनिबर्हणम्॥ ३२॥
जीवितान्तकरं घोरं सादृश्यात् तु विशङ्कितः।मूलघातो न नौ स्याद्धि द्वयोरिति कृतो मया॥ ३३॥
त्वयि वीर विपन्ने हि अज्ञानाल्लाघवान्मया।मौढ्यं च मम बाल्यं च ख्यापितं स्यात् कपीश्वर॥ ३४॥
दत्ताभयवधो नाम पातकं महदद्भुतम्।अहं च लक्ष्मणश्चैव सीता च वरवर्णिनी॥ ३५॥
त्वदधीना वयं सर्वे वनेऽस्मिन् शरणं भवान्।तस्माद् युध्यस्व भूयस्त्वं मा माशङ्कीश्च वानर॥ ३६॥
एतन्मुहूर्ते तु मया पश्य वालिनमाहवे।निरस्तमिषुणैकेन चेष्टमानं महीतले॥ ३७॥
अभिज्ञानं कुरुष्व त्वमात्मनो वानरेश्वर।येन त्वामभिजानीयां द्वन्द्वयुद्धमुपागतम्॥ ३८॥
गजपुष्पीमिमां फुल्लामुत्पाट्य शुभलक्षणाम्।कुरु लक्ष्मण कण्ठेऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः॥ ३९॥
ततो गिरितटे जातामुत्पाट्य कुसुमायुताम्।लक्ष्मणो गजपुष्पीं तां तस्य कण्ठे व्यसर्जयत्॥ ४०॥
स तया शुशुभे श्रीमाँल्लतया कण्ठसक्तया।मालयेव बलाकानां ससंध्य इव तोयदः॥ ४१॥
विभ्राजमानो वपुषा रामवाक्यसमाहितः।जगाम सह रामेण किष्किन्धां पुनराप सः॥ ४२॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्वादशः सर्गः ॥४-१२॥
Valmiki Ramayana by Maharshi Valmiki. Sanskrit text of all seven kandas (645 sargas) as transcribed by the contributors of Sanskrit Wikisource. Source: Sanskrit Wikisource. The Ramayana itself is ancient and in the public domain; this transcription is shared by Wikisource under CC BY-SA 4.0.